قول در تأويل همان خواهد بود كه ما در بالا گفتيم . » « 1 »
ب - امّا نظر طبرى دربارهء روايات تفسيرى و نقد وى از متن اين روايات ، بخش مهمّى از بحثهاى تفسيرى او را تشكيل مىدهد و هستهء مركزى انتقاد وى از تفسير روايى در همين زمينه به شمار مىرود و ما در اينجا دو حديث مخالف يكديگر را از ابو هريره در تفسير آيهء قرآنكه طبرى آنها را مورد نقد و بررسى قرار داده به عنوان نمونه بيان مىكنيم :
كَيْفَ يَكُونُ لِلْمُشْرِكِينَ عَهْدٌ عِنْدَ اللَّهِ وَ عِنْدَ رَسُولِهِ إِلَّا الَّذِينَ عاهَدْتُمْ عِنْدَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ فَمَا اسْتَقامُوا لَكُمْ فَاسْتَقِيمُوا لَهُمْ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَّقِينَ
« 2 » ، « چگونه براى مشركان پيمان شكن ، پيمان نزد خدا و رسولش خواهد بود ، مگر كسانى كه با آنها نزد مسجد الحرام پيمان بستيد ( كه پيمان خود را محترم شمردند ) تا وقتى كه در برابر شما وفادار باشند ، شما نيز وفادارى كنيد كه خداوند پرهيزگاران را دوست دارد . » طبرى در تفسير اين آيه مىگويد : اين همان ، مشركانى هستند كه خداوند به پيامبر و مؤمنان دستور داده است ، عهد و پيمان را با آنها تا وقتى كه وفادار باشند و پيمان را نشكنند و از دشمنان اسلام پشتيبانى نكنند ، رعايت كنند .
طبرى سپس مىگويد : در اخبار فراوانى از رسول اكرم صلى اللّه عليه و إله رسيده است كه وقتى على عليه السّلام را براى اعلان برائت ، به سوى مشركانى كه با آنها پيمان بسته بود ، فرستاد ؛ از جملهء دستوراتى كه به او داد اين بود كه در ميان آنها برود و ندا در دهد كه « هركس ميان او و رسول خدا پيمانى وجود دارد ، اين پيمان تا مدّتى كه برايش تعيينشده باقى و برقرار است . » و اين اخبار روشنترين دليل بر چيزى است كه ما در تفسير آيه بيان داشتيم ، به اين معنا كه خداوند به پيامبر صلى اللّه عليه و إله دستور نداده ، عهدى را كه تا مدّت معينى با كفّار بسته ، بشكند . البتّه تا وقتى كه آنها بر پيمان خود وفادار باشند و آن را نشكنند ، و پيامبر صلى اللّه عليه و إله كفّارى را كه پيش از فرارسيدن مدّت پيمانشان عهد خود را شكسته بودند يا مدّتى براى پيمانشان معيّن نشده بود چهار ماه مهلتشان داد . امّا كسانى كه پيمانشان مهلتى معيّن داشت و پيمانشكنى نيز نكرده بودند ، پيامبر صلى اللّه عليه و إله مأمور بود كه آنها را تا پايان مدّت ،
هامش
( 1 ) - همان مأخذ ، ج 1 ، ص 120 .
( 2 ) - توبه / 7 .