كه جمع يمين و به معناى پيمان ميان چند نفر است . « 1 »
بر هميناساس ، در مورد ديگرى از سورهء توبه يك قرائت را برگزيده و گفته است : در آيهء :
ما كانَ لِلْمُشْرِكِينَ أَنْ يَعْمُرُوا مَساجِدَ اللَّهِ . . .
« 2 » ، اختلافشده . عموم قاريان اهل مدينه و كوفه « مساجد اللّه » به جمع قرائت كردهاند ، امّا بعضى از قرّاء مكه و بصره « مسجد اللّه » مفرد خواندهاند كه مراد مسجد الحرام است .
طبرى مىگويد : همه بر قرائت
إِنَّما يَعْمُرُ مَساجِدَ اللَّهِ
بهصورت جمع اجماع كردهاند و علّتش اين است كه اگر به جمع خوانده شود احتمال معناى مفرد و جمع داده مىشود ، زيرا عربها مفرد را براى جمع و جمع را نيز براى مفرد مىآورند نظير عليه ثوب اخلاق كه براى « ثوب » كه اسم مفرد است . « اخلاق » را كه صفت جمع است ، آوردهاند ، او جامهء كهنه بر تن دارد . « 3 »
ب - گاهى اختلاف در قرائت ناچيز و بسيار اندك است ، امّا طبرى قرائتى را اختيار مىكند كه معنا را كامل برساند مثلا در تفسير آيهء :
يُنَزِّلُ الْمَلائِكَةَ بِالرُّوحِ مِنْ أَمْرِهِ عَلى مَنْ يَشاءُ مِنْ عِبادِهِ أَنْ أَنْذِرُوا أَنَّهُ لا إِلهَ إِلَّا أَنَا فَاتَّقُونِ
« 4 » ، « فرشتگان را با روح الهى به فرمانش بر هركس از بندگانش بخواهد نازل مىكند كه مردم را انذار كنيد كه معبودى جز من نيست .
بنابراين ، از مخالفت من بپرهيزيد » . مىگويد : اهل قرائت در « ينزل الملائكه » اختلاف كردهاند . عموم قرّاء مدينه و كوفه با ياء و تشديد زاء و نصب ملائكه خواندهاند كه معنايش اين است : ينزّل اللّه الملائكة بالرّوح : « خدا فرشتگان را با روح مىفرستد . »
اما بعضى از قرّاء بصره در مكه ، ينزل با « ياء » و تخفيف زا و نصب ملائكه خواندهاند ؛ و از بعضى كوفيان حكايتشده كه طبرى تنزّل الملائكة با « تاء » و تشديد زاء و رفع ملائكة خوانده است ، با اختلافى كه از او در اين زمينه نقل شده است . نيز روايت شده كه وى با بقيّهء قرّاء همشهريانش ( اهل كوفه ) دراينباره همداستان بوده است .
هامش
( 1 ) - تفسير طبرى ، ج 14 ، ص 158 . تحقيق محمود شاكر ، چاپ دار المعارف ، سال 1958 .
( 2 ) - توبه / 17 .
( 3 ) - تفسير طبرى ، ج 14 ، ص 166 - 167 .
( 4 ) - نحل / 2 .