كنيم : كسى جز مؤمن داخل بهشت نمىشود ، و هركس با رسول خدا پيمانى دارد مهلتش تا چهار ماه است و هرگاه مدّتش سرآمد ، بداند كه خداوند و پيامبرش از مشركان بيزارند ، و نبايد كسى برهنه ، خانهء خدا را طواف كند ، و از امسال به بعد مشركى نبايد اعمال حج انجام دهد .
طبرى مىگويد : من از آن مىترسم كه آنچه در اين روايت و دو روايت قبلى دربارهء اجل ( مدّت ) ذكر شده از ناقل روايت باشد ، زيرا روايات فراوانى كه دربارهء « اجل » وارد شده ، بر خلاف چيزى است كه در اين روايت آمده است . علاوه بر اين ، خود اين روايت كه شعبه نقل كرده با آنچه از قيس نقل شده اختلاف دارد چنانكه آن را بيان كردم . « 1 »
ح - طبرى از ميان تمام روايات و ميراث تفسيرى ، چيزى را در مرتبهء نخست قرار مىدهد كه انتساب آن به رسول اكرم صلى اللّه عليه و إله درست باشد و آن را بر هر تفسير روايى ديگرى كه براى آيه آمده - هرچند كه احتمال آن با ظاهر آيه نزديك باشد - مقدم مىدارد ، اكنون به موضوعى كه در ذيل بيان مىشود توجّه كنيد :
( تفسير منقول از پيامبر صلى اللّه عليه و إله ) از اسماعيل بن سميع ، از ابى رزين نقل شده است كه گفت : مردى خدمت پيامبر صلى اللّه عليه و إله آمد و گفت : اى رسول خدا :
الطَّلاقُ مَرَّتانِ فَإِمْساكٌ بِمَعْرُوفٍ أَوْ تَسْرِيحٌ بِإِحْسانٍ . . .
« 2 » ، خدا مىفرمايد : طلاق ( طلاقى كه رجوع در آن امكان دارد ) دو مرتبه است ، پس آنگاه كه طلاق داد ، مرد بايد زن خود را به خوبى نگه دارد يا به نيكى او را رها كند ، پس طلاق سوم كدام است ؟ پيامبر صلى اللّه عليه و إله فرمود : همينكه بايد او را به خوبى نگه دارد يا به نيكى رهايش كند طلاق سوم است . ( تفسير منقول از ديگران ) أسباط از سدّى نقل مىكند ، در تفسير :
فَإِمْساكٌ بِمَعْرُوفٍ أَوْ تَسْرِيحٌ بِإِحْسانٍ
، هرگاه او را يك بار يا دو بار طلاق دهد ، بايد يا به خوبى به او رجوع كند يا از مراجعهء به او خوددارى كند تا عدّهاش به سر رسد كه در اينصورت اختيار زن با خودش خواهد بود .
جويبر از ضحّاك نقل مىكند : دربارهء اين سخن خداوند :
الطَّلاقُ مَرَّتانِ فَإِمْساكٌ
هامش
( 1 ) - همان مأخذ ، ج 14 ، ص 103 - 105 ، چاپ دار المعارف .
( 2 ) - بقره / 229 .