كسى كه چنان نيست كه تو با او هستى . » شاعر گفته است :
سواء كاسنان الحمار فلا ترى * لذى شيبة منهم على ناشئ فضلا
« اين قوم مانند دندانهاى الاغ باهم يكدست هستند ، ازاينرو پير و جوانشان بر يكديگر برترى ندارند . »
شبابهم و شيبهم سواء * فهم فى اللّوم اسنان الحمار
« جوان و پيرشان باهم برابرند ، پس همانند دندانهاى الاغ يكدست هستند » .
وقتى تشبيه و حقيقت در سخن شاعر را با تشبيه و حقيقت در سخن پيامبر صلى اللّه عليه و إله مقايسه كنى امتياز و برترى ميان آن دو را مىتوانى درك كنى و نيز پيامبر صلى اللّه عليه و إله فرموده است : « خونهاى مسلمانان با يكديگر برابرى مىكنند و پايينترين آنها به ديگرى امان مىدهد و دورترينشان به آنها برگشت داده مىشود و در مقابل ديگران ياور هم هستند . »
حال ببين چگونه در سخنان پيامبر صلى اللّه عليه و إله قلّت حروف و كثرت معانى ، جمع شده است ، خدا تو را رحمت كناد . » « 1 »
در جاى ديگر مىبينيم كه جاحظ در تأييد اين معنا مىگويد : « از چيزهايى كه تو را آگاه مىكند بر اينكه خداى تعالى ، پيامبر صلى اللّه عليه و إله را به ايجاز در سخن كه تعداد الفاظش اندك و معانيش بسيار است ، ممتاز ساخته ، اين گفتار وى مىباشد . نصرت بالصّبا و اعطيت جوامع الكلم : « به وسيلهء بادى كه از سوى مشرق مىوزد ، پيروز گشتم و نيروى بيان تمام محسّنات به من داده شد . . . . » « 2 »
هامش
( 1 ) - البيان و التبيين ، ج 2 ، ص 16 - 19 .
( 2 ) - البيان و التبيين ، ج 2 ، ص 28 . و نيز در ج 4 ، ص 29 ذيل همين حديث در پاورقى شرح مىدهد كه نصرت بالصّبا اشاره به غزوهء خندق است كه در شبهاى بسيار سرد زمستان خداوند باد شديدى بر مشركان فرستاد پس ديكپايهها وارونه شد و ظرفهاى غذاشان بر زمين افتاد . و ابو سفيان هنگامى كه شكستخورده بود مىگفت : اى گروه قريش به خدا قسم شما روى آسايش نخواهيد ديد ، تمام چهارپايان و شتران از بين رفتند و بنى قريظه نيز با ما پيمانشكنى كردند و آنچه نمىخواستيم از آنها به ما رسيد و از شدّت باد چيزى به ما رسيد كه مىبينيد ديكهاى ما آرام ندارد و آتش از براى ما برنمىخيزد و ساختمانى براى ما باقى