قطع مىشود . »
قسرا يقاد الى المنيّة متعبا * رسف المقيّد و هو عان موثّق
« با زور و از روى جبر به سوى مرگ كشيده شد ، بسان شخص دربند ، در حالى كه اسير و بسته بود . »
أ محمّد صلى اللّه عليه و إله ها انت ضنء نجيبة * منّ الفتى و هو المغيظ المحنق
« اى محمد صلى اللّه عليه و إله تو فرزند زن بانجابتى هستى ، جوانمرد هرچند خشمگين و غضبناك باشد از منت گذاشتن كوتاهى ندارد . »
فالنّضر اقرب من تركت قرابة * و احقّهم ان كان عتق يعتق
« نضر نزديكترين نزديكانت بود كه آنها را رها كردى و اگر برده بود سزاوارترين آنها براى آزاد ساختن بود . » « 1 »
جاحظ از پيامبر صلى اللّه عليه و إله رواياتى را نقل مىكند كه حاكى از ناخوشايندى آن حضرت از رنجپذيرى و خودآرايى در سخن گفتن است : « پيامبر صلى اللّه عليه و إله فرموده است : « من از ادا در آوردن در سخن گفتن ، بشدت پرهيز مىكنم » ، و نيز فرموده : « منفورترين افراد نزد من ياوهگويان پرحرف ، مىباشند » ، و فرموده : « آغازگر ، جفاكار است » . او با نكوهش از فريادكنندگان و كسانى كه براى سخن گفتن زياد صدايشان را بلند مىكردند و باد به غبغب مىانداختند و رگهاى گردن را برافراشته مىكردند و لبها را فرومىانداختند ، به ما مىفهماند كه اين عمل در باديهنشينان بيشتر و در ميان شهريان كمتر است . . . » . « 2 »
جاحظ از سجع و ديدگاه رسول اكرم صلى اللّه عليه و إله دربارهء آن ، سخن گفته است . در اين زمينه احاديثى موجود است كه رنگ سجع دارد . مانند نص حديث مأثورى كه جاحظ ذكر كرده است : يقول العبد : مالى مالى و انّما لك من مالك ما اكلت فافنيت و اعطيت فأمضيت او لبست فأبليت : « بنده مىگويد : مال من مال من است و از مال تو تنها چيزى از آن توست كه بخورى و از بين ببرى و ببخشايى و وظيفهات را انجام دهى يا بپوشى و كهنه
هامش
( 1 ) - البيان و التّبيين ، ج 3 ، ص 108 .
( 2 ) - همان مأخذ ، ج 1 ، ص 13 .