طيّب الرّيح ، يا دربارهء گندم چنين مىگويند مقصودشان اين است كه دهان يا گندم ، گنديده نيست نه اينكه منظور بوى خوش يا بوى بد باشد ، زيرا در اينجا مورد ندارد . گاهى مىگويند : حلال و طيّب است يا اين براى تو حلال نيست و اين براى تو طيّب نيست يا اين براى تو طيّب است ؛ در همهء اينها منظور حلال بودن است همانند سخن خداوند :
فَانْكِحُوا ما طابَ لَكُمْ مِنَ النِّساءِ مَثْنى وَ ثُلاثَ وَ رُباعَ
« 1 » ، « از زنهايى كه برايتان حلال است مىتوانيد دو تا سه تا و چهار تا ، نكاح كنيد » .
طويس آوازخوان به يكى از فرزندان عثمان بن عفّان گفت : من عروسى مادر با بركت تو را با پدر « طيّب » تو مشاهده كردم و منظورش از اين كلمه ، طهارت و پاكيزگى پدرش بود و اگر به عكس مىگفت : عروسى مادر « طيّبه » ات را با پدر مباركت شاهد بودم ، اين حسن را نداشت ، زيرا كلمهء « طيب » به هر اسمى بچسبد نشاندهندهء قدر و منزلت آن است ، چنانكه شاعر گفته است :
و الطيّبون معاقد الأزر :
« آنهايى كه دامنهاى پاك دارند . »
گاهى مردى با زنى خلوت مىكند و بعد مىگويد : « وجدتها طيّبة » منظورش اين است كه آميزش با وى را لذتبخش يافتم ، و وقتى كه مىگويند : « فلان طيّب الخلق » مرادشان اين است كه فلانى ظريف و نمكين است . خداوند متعال مىفرمايد :
حَتَّى إِذا كُنْتُمْ فِي الْفُلْكِ وَ جَرَيْنَ بِهِمْ بِرِيحٍ طَيِّبَةٍ
« 2 » ، « تا آنگاه كه در كشتى نشينيد و باد ملايمى آن را به حركت آورد . » مراد بادى است كه نه ضعيف است و نه قوى ، فقها مىگويند : گرفتن مال از مسلمانى حلال نيست مگر با طيب خاطر ، در قرآن آمده است :
فَإِنْ طِبْنَ لَكُمْ عَنْ شَيْءٍ مِنْهُ نَفْساً فَكُلُوهُ هَنِيئاً مَرِيئاً
« 3 » ، « پس اگر زنها چيزى از مهر خود را از روى رضا به شما بخشيدند ، برخوردار شويد كه شما را حلال و گوارا خواهد بود . » و نيز فرموده است :
لَقَدْ كانَ لِسَبَإٍ فِي مَسْكَنِهِمْ آيَةٌ جَنَّتانِ عَنْ يَمِينٍ وَ شِمالٍ كُلُوا مِنْ رِزْقِ رَبِّكُمْ وَ اشْكُرُوا لَهُ بَلْدَةٌ طَيِّبَةٌ وَ رَبٌّ غَفُورٌ
« 4 » ، « براى اولاد سبا در وطنشان ( سرزمين يمن و شام ) از جنوب و
هامش
( 1 ) - نساء / 3 .
( 2 ) - يونس / 22 .
( 3 ) - نساء / 4 .
( 4 ) - سبأ / 15 .