است . خداوند مىفرمايد : « قوم نوح گفتند : هرگز خدايان خود را رها نكنيد و بخصوص دست از پرستش ودّ ، سواع ، يغوث ، يعوق و نسر ، هرگز بر نداريد ، و آنها بسيارى از خلق را گمراه كردهاند » « 1 » « 2 » روشن است كه اين تحقيق از هرگونه بررسى لغوى خالى مىباشد .
ه : از جمله بررسيهاى مفيد لغوى جاحظ جستجو كردن معانى مختلف لفظ در كاربرد قرآنى است . به عنوان نمونه ، در اينجا به بيان برخى از معانى مادهء ( ط - ى - ب ) مىپردازد . و به مناسبت ، لفظ « خيانت » را از لحاظ نظم معنوىاش تفسير مىكند :
خداوند متعال فرموده است : « بخوريد از « طيّبات » ، پاكيزههاى آنچه ما به شما روزى كردهايم و خدا را سپاس گزاريد ، اگر او را عبادت مىكنيد . » « 3 »
در آيهء ديگر غير طيبات را چنين نام مىبرد : « براى شما مؤمنان ، گوشت مردار و خون و گوشت خوك و آنچه هنگام كشتن ، نام غير خدا بر آن برده و هر حيوانى كه به خفه كردن يا چوب زدن يا از بلندى افكندن و يا به شاخ زدن به يكديگر و نيم خوردهء درندگان ، جز آن را كه قبلا تزكيه كرده باشيد ، همهء اينها حرام است و نيز آن را كه براى بتان مىكشيد و آن را كه به تيرها قسمت مىكنيد « 4 » كه اين كار ، فسق است . » « 5 » و نيز فرموده است : « اى اهل ايمان ، طعامهاى پاكيزهاى كه خدا بر شما حلال كرده ، حرام ندانيد و تجاوز نكنيد كه خداوند متجاوزان را دوست ندارد . » « 6 »
واژهء طيّبات كه در قرآن ذكر شده چند احتمال مىدهد : مىگويند : « هذا ماء طيّب » و منظورشان ، گوارايى آب است ، و وقتى كه براى گندم و جو و برنج ، صفت « طيّب » را مىآورند ، مرادشان آن است كه متوسّط و بالاتر از نامرغوب است . وقتى مىگويند : فم
هامش
( 1 ) - نوح / 23 - 24 .
( 2 ) - الحيوان ، ج 7 ، ص 48 - 53 .
( 3 ) - بقره / 172 .
( 4 ) - در جاهليت رسم بود كه چون در امرى مردّد مىشدند ، بر تيرى مىنوشتند : « خدا امر كرد » و بر تير ديگرى مىنوشتند : « خدا نهى كرد » آنگاه تيرها را درهم ريخته يكى را به قرعه بيرون آورده ، مطابق آن ، رفتار مىكردند . ترجمهء الهى قمشهاى . م .
( 5 ) - مائده / 3 .
( 6 ) - مائده / 87 .