آشاميده شود . و نيز خداوند فرموده است :
قِيلَ لَهَا ادْخُلِي الصَّرْحَ فَلَمَّا رَأَتْهُ حَسِبَتْهُ لُجَّةً وَ كَشَفَتْ عَنْ ساقَيْها
« 1 » ، « به او گفته شد : داخل حياط قصر شو ، وقتى آن را ديد خيال كرد نهر آبى است و ساق پاى خود را برهنه كرد » . چون بهترين ستايش براى شمشير آن است كه گفته شود گويى آبى است در بيابان ، و همچنين فرموده است :
هذا عَذْبٌ فُراتٌ سائِغٌ شَرابُهُ . . .
« 2 » ، « آب اين دريا گوارا و شيرين و براى نوشيدن خوشگوار است » . و قطامى چنين سروده است :
و هنّ ينبذن من قول يصبن به * مواقع الماء من ذى الغلّة الصّادى
« اين زنها گفتهاى را بر زبان مىرانند كه به وسيله آن به جايگاههاى آب براى تشخيص تشنه ، راه مىيابند . »
خداى تعالى فرموده است :
وَ اللَّهُ خَلَقَ كُلَّ دَابَّةٍ مِنْ ماءٍ
« 3 » ، « خدا ، هر جنبندهاى را از آب آفريده است . » با توجه به اين آيه ، گفتهاند : هيچ چيز نيست مگر اينكه آب در آن است يا آب به آن رسيده و يا از آب آفريده شده است . به نطفه هم ، آب گفته مىشود و نيز خداوند فرموده است :
وَ كانَ عَرْشُهُ عَلَى الْماءِ . . .
« 4 » ، « عرش خداوند بر آب قرار داشت . » ابن عباس گفته است : مراد از آب ، موج فراوانى است . خداوند فرموده است :
وَ نَزَّلْنا مِنَ السَّماءِ ماءً مُبارَكاً
« 5 » ، « و ما از آسمان آب بابركت را نازل كرديم » خداوند پس از آنكه در سورهء هود فرموده : « عرش او بر روى آب بود » در سورهء لقمان / 34 ، شورى / 28 و حديد / 20 ، اصل آب را « غيث : باران » ناميده است . » « 6 »
جاحظ به جستجوى برخى از كاربردهاى واژهء « طير » در قرآن پرداخته ، چنين مىگويد : « خداوند مىفرمايد « و او را به رسالت به سوى بنى اسرائيل فرستاد كه بگويد :
من از طرف پروردگارتان ، نشانى آوردهام كه از گل ، مجسمه مرغى ساخته بر آن نفس
هامش
( 1 ) - نمل / 44 .
( 2 ) - فاطر / 12 .
( 3 ) - نور / 45 .
( 4 ) - هود / 7 .
( 5 ) - ق / 9 .
( 6 ) - الحيوان ، ج 5 ، ص 137 - 138 و 140 - 141 و 148 .