عقوبتهايى كه حوّا و همهء زنان به آن دچار شدند عبارتاند از : ازالهء بكارت ؛ درد زاييدن ؛ رسيدن به حالت جان كندن ؛ پوشاندن سر ؛ ناملايماتى كه زن زائو در حال نفاس مىبيند ؛ خانهنشينى ؛ حيض ؛ تسلّط مردان بر آنها و امثال آن . . . .
عقوبتهايى كه آدم به آن دچار شد ، عبارتند از : كاسته شدن از حرمت و موقعيّت او ؛ و ترس از جانوران و درندگان ؛ به زحمت افتادن در زندگى ؛ انتظار مرگ ؛ سكونت در زمين ؛ برهنه شدن از لباسهاى بهشت ؛ گرفتار شدن به دردهاى اهل دنيا ؛ دشوارى در امان ماندن از شرّ ابليس ؛ محاسبهء نگاهش و بالأخره معروف شدن به نام يكى از عصيان كنندگان . . . .
عقوبتهايى كه مار به آن دچار شد : از بالهايش كاسته شد ؛ پاهايش قطع و مجبور شد بر روى شكم راه رود ؛ پوستش برهنه شد تا آنجا كه گفته مىشود فلان چيز برهنهتر از مار است ؛ زبانش از وسط شكافته شد ؛ به همين علت هرگاه از كشته شدن بترسد زبانش را بيرون مىآورد تا مردم را بترساند ؛ مردم را دشمن خود مىداند و از آنان مىترسد و خدا آن را نخستين حيوانى قرار داد كه گوشت و خونش مطرود و منفور است ؛ و دروغ و ستمگرى را به او نسبت دهند .
نيز مىگويد : زمين بر اثر اينكه خون پسر آدم را آشاميد به ده عقوبت گرفتار آمد :
خارها در آن روييد ؛ كويرها در آن به وجود آمد ؛ دريا در آن پديدار گشت ؛ بيشتر آبهايش شور شد ؛ جانوران و درندگان در زمين آفريده شدند ؛ قرارگاه شيطان و معصيتكاران گرديد ؛ جهنم را در آن قرار داد و ميوهاش بدون گرما قابل رشد نيست و به همين سبب تا قيامت در عذاب است و به علاوه در زير پاى شتران و سم چهارپايان و ديگر موجودات لگدمال مىشود و خداوند آن را شورمزه قرار داده است . . . » . « 1 »
جاحظ نظريهء خود را دربارهء مرويات كعب الاحبار چنين بيان مىكند : « من گمان مىكنم كه بيشتر آنچه از كعب نقلشده و اينكه وى اظهار داشته كه اين مطالب در تورات نوشتهشده يا اينكه آنها را در كتابهاى پيامبران ديده است ، منظورش كتابهايى
هامش
( 1 ) - الحيوان ، ج 4 ، ص 192 - 201 .