منزّه است خداوندى كه پروردگار جهانيان است » « 1 » تمام اينها از چيزهايى است كه بر ارزش آتش در سينههاى مردم مىافزايد . »
دربارهء آتش ابراهيم عليه السّلام نيز مىگويد : « از جمله اينها آتش ابراهيم عليه السّلام است و خداوند مىفرمايد : « بتپرستان گفتند : ما از جوانى ابراهيم نام شنيديم كه از بتان به بدى ياد مىكرد . گفتند : پس او را حاضر سازيد در جلو چشم مردم تا بر كار او گواهى دهند » ، « 2 » سپس در آيهء 68 مىفرمايد : « بتپرستان گفتند : ابراهيم را بسوزانيد و خدايانتان را يارى كنيد ، اگر مىخواهيد كارى كنيد » ، و چون در آيهء بعد فرمود : « ما گفتيم : اى آتش ، بر ابراهيم سرد و سالم باش » اين از چيزهايى بود كه عظمت و ارزش آتش را در دلهاى مردم افزود . »
سپس ، جاحظ دربارهء منافع آتش از نظر قرآن باب ديگرى را گشوده و آن چنين است : « خداوند در قرآن مىفرمايد : « آن خدايى كه از درخت سبز و تر ، براى سود بردن شما آتش قرار داد تا وقتى كه خواستيد از آن ، برافروزيد » « 3 » . به علاوه آتش از بزرگترين لوازم خانه و چيزهاى مورد استفاده است ؛ و اگر جز اين نبود كه خداوند آن را وسيلهء دورى از گناهان قرار داده است ، همين مورد در ارزش آتش و اهميّت آن بسنده بود .
خداوند مىفرمايد : « آيا آتشى را كه روشن مىكنيد ، مىبينيد ، آيا درختش را شما آفريديد يا ما ؟ » و به دنبال آن ، مىفرمايد : « ما اين آتش را مايهء پند و كالايى براى مسافران كوه و بيابان قرار داديم » « 4 » .
اكنون دربارهء اين آيه : « ما آتش را مايهء پند و كالا . . . » بينديش ؛ اگر به آن ايمان دارى نخستين و واپسين فوايد نعمت آتش را به يادآور و سپس اندازه نعمتها و كاربردهاى آن را تخمين بزن . »
جاحظ با استدلال عقلى و منطقى مىگويد : بيم دادن به وسيلهء آتش ، نعمت است :
« ما مىدانيم كه خداوند امّتها را به وسيلهء غرق ساختن و فرستادن تندبادها و طوفانهاى
هامش
( 1 ) - نمل / 7 - 8 .
( 2 ) - انبياء / 60 - 61 .
( 3 ) - يس / 80 .
( 4 ) - واقعه ، / 71 - 73 .