سپس زجّاج در اينجا مىگويد : بنابر هر دو تفسير هيچكس حق ندارد آنچه را خداوند حلال كرده است ، حرام كند .
ه - زجّاج هنگامى كه تفسير داستانى آيات قرآن را بيان مىكند ، به چيزى استدلال نمىكند و علم به حقيقت را به خدا موكول مىكند . او در مورد آيهء :
الَّذِي خَلَقَ الْمَوْتَ وَ الْحَياةَ لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا
« 1 » ، مىگويد :
در تفسير كلبى آمده است : خداوند مرگ را به صورت قوچى سياه و سفيد آفريده كه هرگاه بر چيزى عبور كند و يا بر هر چيزى قدم گذارد آن چيز مىميرد ، و حيات را به صورت ماده اسبى خاكسترى رنگ از الاغ بزرگتر و از قاطر كوچكتر ، آفريده كه بر هرچه مىگذرد آن را زنده مىكند و بر چيزى قدم نمىگذارد مگر اينكه آن را زنده مىگرداند و نسيم حركتش به هرچه مىرسد زنده مىشود . البته خداوند به حقيقت آن داناتر است .
زجّاج در اين مورد مسامحه كرده است ، در حالى كه جاحظ از تفسير قصص قرآن كلبى به شدت انتقاد مىكند و خود زجّاج نيز هرگاه مىبيند كه تفسير داستانى كلبى با عصمت انبياء برخورد دارد و آن را مخدوش مىسازد مانند اسرائيلياتى كه راجع به داوود پيامبر و همسر فرمانده سپاهش - ارويا - در كتابهاى تفسيرى نقلشده ، در صدد برمىآيد ، آنها را بهگونهاى توجيه كند كه با عصمت انبياء سازگار باشد . زجّاج مىگويد :
تفسيرى كه نقل كرده است : داوود خواست اوريا را از بين ببرد تا با همسر او ازدواج كند و اين قبيل مطالب ، خداوند دراينباره آگاهتر است . بر فرض كه داوود چنين خواستهاى داشته است معلوم نيست چرا مايل بوده اوريا به قتل برسد ، با اينكه براى ريختن خون او تلاش نكرد و اگر هم خواهان قتل او بوده ، خداوند اين را بر داوود گناه دانسته است و اين با عصمت انبياء سازگار نيست . شايد داوود به خاطر دلاورى و شجاعت اوريا در جنگ و نيز لياقتش به او فرمان داد پيشاپيش سپاه حركت كند و فرماندهى آن را برعهده بگيرد .
در اين صورت امكان دارد كه او كشته شود و پس از آن ازدواج داوود با همسر او جايز مىشود . داوود كه داراى نود و نه همسر بود به خاطر علاقه به همسر كسى كه تنها يك زن داشت ، مورد عتاب و سرزنش واقع شد و اين براى داوود پيامبر گناه بود . او سپس
هامش
( 1 ) - ملك / 2 .