17 - موردى كه در خبر از غيبت به خطاب التفات شده است مانند :
ثُمَّ ذَهَبَ إِلى أَهْلِهِ يَتَمَطَّى * أَوْلى لَكَ فَأَوْلى
« 1 » ، « سپس به سوى خداوند خود بازگشت در حالى كه متكبرانه قدم برمىداشت ، عذاب الهى براى تو شايسته است ، شايستهتر ! » .
18 - مواردى كه در جمله حروف زايد وجود دارد ، مانند آيات :
إِنَّ اللَّهَ لا يَسْتَحْيِي أَنْ يَضْرِبَ مَثَلًا ما بَعُوضَةً فَما فَوْقَها
« 2 » ، [ ما زايد و براى تأكيد است ] و ،
فَما مِنْكُمْ مِنْ أَحَدٍ عَنْهُ حاجِزِينَ
« 3 » ، [ من زايد است ] ،
وَ شَجَرَةً تَخْرُجُ مِنْ طُورِ سَيْناءَ تَنْبُتُ بِالدُّهْنِ وَ صِبْغٍ لِلْآكِلِينَ
« 4 » ، [ باء زايد است ] ،
وَ إِذْ قالَ رَبُّكَ لِلْمَلائِكَةِ . . .
« 5 » ، [ گفته شده « إذ » زايد است ] و ،
ما مَنَعَكَ أَلَّا تَسْجُدَ
، « 6 » [ كه « لا » زايد است ] و در همهء اين آيات جايز است كه حروف زايد حذف شود .
19 - موردى كه نيازى به ظاهر كردن مقدّر نيست ، مانند : بسم اللّه كه در اصل هذا بسم اللّه يا بسم اللّه أول كل شىء يا نظير اينها بوده است .
20 - موردى كه براى تأكيد تكرار شده است ، مانند آيات :
قالَ
. . .
رَأَيْتُ أَحَدَ عَشَرَ كَوْكَباً وَ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ رَأَيْتُهُمْ لِي ساجِدِينَ
« 7 » ، كه در اين آيه فعل « رأى » ( ديدن ) و در آيهء :
أَوْلى لَكَ فَأَوْلى
« 8 » ، لفظ اولى و در آيهء :
فَصِيامُ ثَلاثَةِ أَيَّامٍ فِي الْحَجِّ وَ سَبْعَةٍ إِذا رَجَعْتُمْ تِلْكَ عَشَرَةٌ كامِلَةٌ
« 9 » ، [ معناى ده تا ] و در آيهء :
تَبَّتْ يَدا أَبِي لَهَبٍ وَ تَبَّ
« 10 » ، لفظ « تبّ » تكرار شده است .
21 - موردى كه كلمه مجمل است و نيازى به تكرار كردن ندارد ، مانند : ( . . . ) ، در نسخهء خطّى كتاب مجاز القرآن براى اين مورد مثال بيان نشده است و شايد مثالهايى كه ابو عبيده آورده بوده ، با گذشت زمان پاك شده است .
هامش
( 1 ) - قيامت / 33 - 34 .
( 2 ) - بقره / 26 .
( 3 ) - حاقّه / 47 .
( 4 ) - مؤمنون / 20 .
( 5 ) - بقره / 30 .
( 6 ) - اعراف / 12 .
( 7 ) - يوسف / 4 .
( 8 ) - قيامت / 34 .
( 9 ) - بقره / 196 .
( 10 ) - مسد / 1 .