باب ثا و غين و آنچه پس از آنهاست
ثغر
[ ث ] : ( با راء ) . هر جايى كه نزديك به دشمن باشد ثغر خوانده شود . گويا از ريشهء « ثغره » گرفته شده كه به معنى شكاف ديوار باشد . و اين نام جايگاههاى بسيارى است مانند « ثغر الشام » و جمع آن « ثغور » باشد .
اين نام بر شهرهاى بسيار ديده مىشود كه امروز به نام « سرزمين ابن لاون » خوانده مىشود و مركزى ندارد زيرا بيشتر شهرهايش همانند است و مردم هر شهر ، آنجا را براى مركز بودن شايستهتر مىدانستند .
يكى از شهرهاى آن « بيّاس » است كه از آنجا تا اسكندريه يك مرحله و از « بيّاس » تا مصيصه دو مرحله و از مصيصه تا « عين زربه » يك مرحله و از مصيصه تا « اذنه » يك مرحله و از « اذنه » تا طرسوس يك روز راه و از طرسوس تا « جوزات » دو روز راه و از طرسوس تا « اولاس » در كرانهء درياى روم دو روز راه ، و از بيّاس تا « كنيسة السّوداء » ( - كنيسهء سياه ) - كه شهرى است - كمتر از يك روز راه ، و از بياس تا هارونيّه همان اندازه و از هارونيّه تا مرعش كه از « ثغر » هاى جزيره است كمتر از يك روز راه است .
از مشهورترين شهرهاى اين مرز و بوم ، انطاكيه و « بغراس » و جز آن مىباشد ولى اين دو مشهورترين شهرهاى آن است .
احمد پسر يحيى پسر جابر ( بلاذرى ) گويد : مرزهاى شام به روزگار عمر و عثمان و پس از آن [ 928 ] انطاكيه و جز آن بود كه « عواصم » خوانده مىشوند و مسلمانان براى غزا به پشت آنها مىتاختند چنان كه امروز پس از طرسوس را جايگاه غزا مىدانند . ميان اسكندريه و طرسوس دژها و انبارهاى اسلحه بود چنان كه امروز نيز مسلمانان آنجا از آنها دارند .
« هرقل » مردم اين دژها را كوچانيده و پراكنده كرده بود و چون مسلمانان بدانجا يورش مىبردند كسى را نمىيافتند و گاهى گروهى از روميان در آنجا كمين كرده مسلمانان را كه از ياران دور مانده بودند اسير مىكردند . از اين رو مرزداران و فرماندهان يورشهاى زمستانى و تابستانى هرگاه به كشور روم درمىشدند گروهى سپاهى در آنجا بر جاى مىگذاشتند تا در بازگشت ، گرفتار كمين كنندگان روم نشوند .
در اين كه نخستين كسانى كه راهدارانى در راه بغراس نهادند كيانند اختلاف است . گويند ميسره پسر مسروق عبسى بود كه ابو عبيده او را به غزا فرستاده بود . پس گروهى از روميان را ديد كه دستهاى از عربان غسّان و تنوخ را همراه داشتند و مىخواستند به هرقل بپيوندند . او راه بر ايشان بربست و كشتارى بزرگ در ايشان به راه انداخت . سپس مالك اشتر نخعى از سوى ابو عبيده كه در انطاكيه بود به كمك او فرا رسيد .