از آن چنين است : معبد پسر هدبه پسر مرّه پسر . . . « 1 » پسر مضر است . او پيشوا ، علّامه دقيق ، پر حديث ، جهانگرد ، متنشناس ، داراى استادان بسيار و زنجيرههاى فراوان روايت بود . آنقدر حديث نوشت كه ديگران نتوانسته بودند . كسى كه با دقت به نگاشتههاى وى بنگرد خواهد دانست كه اين مرد درياى دانش بود ، از چاچ تا اسكندريه سفرها كرد از پيشوايان دانشمند با سندهاى عالى « 2 » حديث برگرفت . فقه حديث و فرايض به همه معنىهايش « 3 » را از پيشواى پيشوايان ابو بكر پسر خزيمه برگرفت كه شاگرد او بود . نگاشتههاى او پشتوانه حديث شناسان گرديد ولى كم نسخه است .
استادان حبان و كسانى كه از ايشان برشنود : او در بست از ابو احمد اسحاق پسر ابراهيم قاضى و از بو الحسن محمد پسر عبد اللّه پسر جنيد بستى ، و در هرات از بو بكر محمد پسر عثمان پسر سعد دارمى ، و در مرو از ابو عبد اللّه و از ابو عبد الرحمن عبد اللّه پسر محمود پسر سليمان سعدى و از ابو يحيا محمد پسر يحيا پسر خالد مدينى ، و در ديه سنج ( سنگ ) از ابو على حسين پسر محمد پسر مصعب سنگى و از ابو عبد اللّه محمد پسر نصر پسر ترقل [ ترگل ] هورقانى ، و در سغد ما وراء النّهر از ابو حفص عمر پسر محمد پسر يحيا همدانى ، و در نسا از ابو العباس حسن پسر سفيان شيبانى و از محمد پسر عمر پسر يوسف نسوى و از محمد پسر محمود پسر عدى نسوى و در نيشابور از ابو العباس محمد پسر اسحاق پسر ابراهيم سرّاج ثقفى و از ابو محمد عبد اللّه پسر محمد عبد الرحمن پسر شيرويه ازدى ، و در « ارغيان » ، از ابو عبد اللّه محمد پسر مسيّب پسر اسحاق ارغيانى ، و در گرگان از عمران پسر موسى پسر مجاشع گرگانى ، و از احمد پسر محمد پسر عبد الكريم [ 614 ] وزّان ( ترازودار ) گرگانى ، و در رى از ابو القاسم عباس پسر فضل پسر عاذان مقرى ( آخوند ) و از على پسر حسن پسر مسلم رازى ، و در كرج از ابو عماره احمد پسر عماره پسر حجّاج حافظ ، و از حسين پسر اسحاق اصفهانى ، و در عسگر مكرم از ابو محمد عبد اللّه پسر محمد پسر موسى جواليقى معروف به عبدان اهوازى ، و در شوشتر از ابو جعفر احمد پسر محمد پسر يحيا پسر زهير حافظ ، و در اهواز از ابو العباس محمد پسر يعقوب خطيب ، و در ابلّه از ابو يعلى محمد پسر زهير ابلّى و از حسين پسر محمد پسر بسطام ابلّى ، و در بصره از ابو خليفه فضل پسر حبّاب جمحى و از ابو يعلى زكريا « 4 » پسر يحيا ساجى و از ابو سعيد عبد الكريم پسر عمر خطّابى ، و در واسط از ابو محمد جعفر پسر احمد پسر سنان قطّان ( پنبهگر ) و از خليل پسر محمد واسطى دخترزادهء تميم پسر منتصر ، و در « فم الصّلح » از عبد اللّه پسر قحطبه پسر مرزوق صلحى ، و در « نهر سابس » كه ديهى از واسط است ، از خلّاد پسر محمد پسر خالد واسطى ، و در بغداد از ابو العباس حامد پسر محمد پسر شعيب بلخى و از ابو احمد هيثم پسر خلف دورى و از ابو القاسم عبد اللّه پسر محمد عبد العزيز بغوى ، و در كوفه از ابو محمد عبد اللّه پسر زيدان بجلى و در مكه از ابو بكر محمد پسر ابراهيم منذر نيشابورى فقيه نگارندهء كتاب « اشراف » درباره اختلاف فقيهان [ - فقه تطبيقى ] و از ابو سعيد مفضّل پسر محمد پسر ابراهيم جندى ، و در سامرّه از على پسر سعيد عسكرى ( عسكر سامره ) و در موصل از ابو يعلى احمد پسر على پسر مثنّى موصلى و از هارون پسر مسكين بلدى و از ابو جابر زيد پسر على پسر عبد العزيز پسر حيّان موصلى و از روح پسر عبد المجيب موصلى ، و در « بلد سنجار » از على پسر ابراهيم پسر هيثم موصلى ، و در نصيبين از ابو السّرى هاشم پسر يحيا نصيبينى و از مسدّد پسر يعقوب
هامش
( 1 ) . در اينجا نام پانزده نسل نياكان حبّان است كه براى عرب نمودن اين دانشمند ، در برابر نسب درست وى كه از شاگرد او غنجار ، در بالا نقل شده ساختهاند ، پس حذف شد . منابع شناخت زندگى ابن حبان در پانوشت چ ع 1 ، ص 110 ، س 9 بگذشت .
( 2 ) . در علم حديثشناسى ، حلقههاى زنجيرهء روايت هر چه كمتر باشد سند عالىتر شمرده شود .
( 3 ) . فرايض عبادتى واجبات شرعى است و فرايض حقوقى مانند قانون ارث .
( 4 ) . متن : « ابو يعلى زدرياء » . چ بيروت : مانند برخى صفحات چ وستنفلد : « ابو يحيا زكريا » است .