قرض كافى است ، نمىتوان با آن صدقه داد . آن چه گفتيم قاعده و روش استنباط است و بيان فروع و نمونهها بر عهده مجتهد است . اين مطلب در كتابهاى فقهى به تفصيل بيان مىشود . « 1 »
40 - و قال عليه السلام : « لسان العاقل وراء قلبه و قلب الأحمق وراء لسانه . »
ترجمه : زبان عاقل ، در پس قلب او است و قلب احمق در پشت زبان او .
شرح : زبان ، ترجمان و بازتاب دل است . وظيفه مترجم شنيدن و فهم سخن گوينده و آنگاه نقل و بيان آن در يك جمله است . اگر آن را تغيير دهد خيانت كرده و اگر پيش از شنيدن و تدبر سخن بگويد فاقد شعور است ، زيرا تنها خدا از نهانها آگاه است . انسان نادان بدون تدبر سخن مىگويد و پيامد
هامش
( 1 ) . كلام امام عليه السّلام را به دوگونه مىتوان تفسير نمود : نخست آنكه بر حقيقت حمل نموده و بگوييم :
چنانكه اماميه معتقد است ، كسى كه قضاى واجب بر عهده دارد ، نمىتواند به مستحب بپردازد ؛ چه در نماز و چه غير آن . همه فرقههاى مسلمان بر اين باورند كه انجام حج مستحبى براى كسى كه حج واجب بر عهده دارد ، درست نيست و به جاى واجب شمرده مىشود . البته صدقه مستحب در هر صورت شايسته پاداش است ؛ گرچه مكلف هنوز زكات واجب را نپرداخته باشد .
گونه ديگر اينكه آن را تعبيرى مجازى دانسته و چنين معنا كنيم : لازم است هميشه به كار مهمتر بپردازيم . براى نمونه ، خدمت به فرزند سلطان از اهميت بيشترى برخوردار است تا يكى از كارگران او . ازاينرو به تأخير انداختن مهمتر به بهانه پرداختن به مهم ، عذرى ناپذيرفتنى و مانع نزديكى به سلطان است . از آنجا كه امير مؤمنان عليه السّلام به امور شرعى و دينى بيش از هرچيز اهميت مىدهد ، شايسته است كلام ايشان را در اينجا به همان معناى حقيقى تفسير كنيم . نك :
شرح نهج البلاغه ، ابن ابى الحديد ، ج 18 ، ص 158 .