گشوده شود ، آنچه در مشك است بيرون ريزد . مشهور است كه اين سخن از پيامبر صلّى اللّه عليه و إله است ، ولى برخى آن را از امير مؤمنان عليه السّلام نقل كردهاند . اين حكمت را « مبرّد » در كتاب « المقتضب » در باب « اللفظ بالحروف » آورده و ما آن را در كتاب خود به نام « مجازات الآثار النّبوية » آوردهايم .
« الوكاء » بند مشك ؛ « السّه » نشيمنگاه و مقصود از آن در اينجا ظرف است . معناى عبارت چنين مىشود : نشيمنگاه به منزله ظرف يا چيزى مانند آن است كه چشم ، محكمش مىكند ؛ همانگونه كه با بند ، در مشك را محكم مىبندند تا آب درونش بيرون نريزد . هدف از اين اشاره ، آگاه ساختن به اين نكته است كه چشم ، انسان را حفظ نموده و از هر سو نگهبانى مىكند . آنچه گفتيم ، فهم ما از سخن شارحان و واژه شناسان در تفسير اين كلام بود و اميد است كه مقصود همين باشد . « 1 »
459 - و قال عليه السلام في كلام له : « و وليهم وال فأقام و استقام حتّى ضرب الدّين بجرانه . »
ترجمه : بر آنان فرمانروايى حاكم شد كه كارها را به پا داشت و استقامت ورزيد تا دين استوار شد .
شرح : « الجران » بخش پيشين گردن شتر ، باء زائده است . گفته مىشود :
« ألقى البعير جرانه » ؛ يعنى شتر زانو زد و آرام گرفت . ضمير در « وليهم » به
هامش
( 1 ) . مجازات الآثار النبوية ، ص 277 ؛ النهاية فى غريب الحديث ، ج 2 ، ص 429 ؛ ج 5 ، ص 222 ؛ شرح نهج البلاغه ، محمد عبده ، ج 4 ، ص 107 .