با خواستههاى شيطانى امكانپذير است .
412 - و قال عليه السلام : « الحلم عشيرة . »
ترجمه : بردبارى ، [ همچون ] قبيله است .
شرح : چنانكه امام عليه السّلام در حكمت 223 فرموده است « با شكيبايى در برابر بىخرد ، ياران انسان افزايش مىيابد . » « 1 » از طرفى هم ياوران ، همچون خويشاوندان و قبيله انساناند . [ در نتيجه ، شكيبايى چونان قبيله است . ] « 2 » نكته ديگر اينكه ، خويشاوندى كه به يارى و پشتيبانى بر نمىخيزد ، خيرى ندارد [ و ياران از او بهترند ] .
413 - و قال عليه السلام : « مسكين ابن آدم مكتوم الأجل مكنون العلل محفوظ العمل تؤلمه البقّة و تقتله الشّرقة و تنتنه العرقة . »
ترجمه : بيچاره فرزند آدم ! مرگش پنهان ، بيمارىاش پوشيده ، كردارش نگاشته است . پشهاى او را آزار مىدهد ، جرعهاى گلوگيرش شده ، او را از پاى در مىآورد و عرق كردنى او را بدبو مىسازد .
شرح : هر موجود ممكنى دو جنبه دارد : ايجابى و سلبى و يا به عبارت
هامش
( 1 ) . « بالحلم عن السّفيه تكثر الأنصار عليه » .
( 2 ) . شاعر مىگويد :« و للكفّ عن شتم اللّئيم تكرّما * أضرّ له من شتمه حين يشتم »هنگامى كه فرومايگان دشنام مىدهند ، خوددارى از ناسزا گفتن به آنان از روى كرامت ، بر ايشان زيانبارتر است . نيز گفتهاند : « هركس درخت بردبارى بكارد ، ميوه آشتى برچيند . » شرح نهج البلاغه ، ابن ابى الحديد ، ج 20 ، ص 61 .