حقّها و الخامس أن تعمد إلى اللّحم الّذي نبت على السّحت فتذيبه بالأحزان حتّى تلصق الجلد بالعظم و ينشأ بينهما لحم جديد و السّادس أن تذيق الجسم ألم الطّاعة كما أذقته حلاوة المعصية ، فعند ذلك تقول :
أستغفر اللّه . »
ترجمه : شخصى در حضور امام عليه السّلام گفت : استغفر اللّه . امام عليه السّلام فرمود :
مادرت بر تو بگريد ! مىدانى معناى استغفار چيست ؟ استغفار درجه و الا مقامان است و شش مرحله دارد :
نخست : پشيمانى از گذشته ؛ دوم : تصميم به عدم بازگشت ؛ سوم :
پرداختن حقوق مردم ؛ چنانكه خدا را پاك ديدار كنى و چيزى بر عهدهات نباشد ؛ چهارم : بهجا آوردن همه واجبهايى كه تباه ساختهاى ؛ پنجم : اندوه [ از حرامخورى ] و از بين بردن گوشتى كه از آن بر اندامت روييده ؛ چنانكه پوست به استخوان چسبيده و گوشت تازه برويد ؛ ششم : رنج طاعت را به تن چشاندن ؛ آنچنان كه شيرينى گناه را چشاندهاى . در اين صورت است كه مىتوانى بگويى : استغفر اللّه .
شرح : استغفار يعنى ؛ آمرزش خواستن و بدون هيچ قيد و شرط ، بر هر گنهكارى لازم است ؛ درست همانطور كه هر يك از ما به توحيد و رسالت اعتراف مىكنيم . البته از سوى عقل و شرع مانعى نيست كه خداوند اهل بخشش و گذشت ، گناهى را بدون توبه و آمرزشخواهى بندهاى ببخشايد ، چراكه او رحمتى فراگير دارد و خود به بندگان دستور داده تا از بدى ديگران چشم بپوشند و از آنان خواسته تا به نيازمندان نيكى كنند و منتظر
در سايه سار نهج البلاغه ( في ظلال نهج البلاغة ) ( فارسى ) — صفحة 517
مساهمون: محمد جواد مغنية
ص٥١٧