[ 394 - و قال عليه السلام : « المنية و لا الدّنية و التّقلّل و لا التّوسّل . . . ]
394 - و قال عليه السلام : « المنية و لا الدّنية و التّقلّل و لا التّوسّل و من لم يعط قاعدا لم يعط قائما و الدّهر يومان يوم لك و يوم عليك فإذا كان لك فلا تبطر و إذا كان عليك فاصبر . »
ترجمه : مرگ بهتر از تن به خوارى دادن و به اندك ساختن بهتر از دست نياز به سوى مردم داشتن است . اگر به انسان نشسته در جاى خويش چيزى ندهند ، با حركت و تلاش نيز نخواهند داد . روزگار دو روز است : روزى به سود تو و روزى به زيان تو . پس آنگاه كه به سود تو است ، به خوشگذرانى و سركشى روى نياور و آنگاه كه به زيان تو است ، شكيبا باش .
شرح : « المنية » مرگ ؛ « الدّنية » ننگ . معناى سخن آن است كه : مرگ بهتر از سوار شدن بر مركب ننگ است . « 1 » « التّقلّل » به كم بسنده كردن ؛ « التّوسّل إلى النّاس » نزديك شدن به مردم با كارهايى كه آنان را خشنود مىكند و خواستن از آنان . ترديدى نيست كه اندك همراه با پاكى و كرامت ، بهتر از بسيار با زبونى و خوارى است .
( و من لم يعط قاعدا لم يعط قائما ) « القاعد » در اينجا مقصود تلاشگرى است كه با ملايمت و مهربانى ، خواستهاش را دنبال مىكند ؛ « القائم » در اينجا مراد كسى است كه مىكوشد تا با زور به خواسته خويش برسد . معناى كلام چنين است : در تلاش و پيگيرى ، ملايم باش ، زيرا اگر اين راه تو را به
هامش
( 1 ) . امام حسين عليه السّلام در روز عاشورا فرمود :« الموت خير من ركوب العار * و العار أولي من دخول النّار »مرگ بهتر است از سوار شدن بر مركب ننگ و ننگ نيز از وارد شدن به آتش شايستهتر . كشف الغمة ، ج 2 ، ص 242 ؛ مناقب آل ابى طالب عليهم السّلام ، ج 3 ، ص 224 ؛ بحار الأنوار ، ج 44 ، ص 192 ، ح 4 .