كنترل آن يارى رساند . ازاينرو ، گفتار شارحان مبنى بر اينكه روزى ، تنها به دست خدا است و هيچگونه سببى ندارد ، نادرست است . روزى هركس در گرو سبب آن و البته توجه و يارى خدا است ؛ با اين ويژگى كه قابل اندازهگيرى نيست ، ولى چيزهاى ديگر را مىتوان با سبب خاصى كه دارند ، سنجيد . براى نمونه ، با آگاهى از موضوع يك نوشته ، مىتوان حدس زد چه مقدار از حجم صفحه را پر مىكند و نيز با دانستن ميزان دارايى ، امكان ساختن تعداد اتاقهاى يك خانه قابل پيشبينى است ، ولى حتى اگر سبب روزى به دست خودمان باشد ، تعيين مرز و محدوده آن ممكن نيست .
كشاورز مىكارد و منتظر برداشت مىماند . نتيجه به دست خدا است ؛ يا پربارى و يا خشكسالى . فروشنده كالاى خود را در مغازه به فروش مىگذارد ؛ يا بازار رونق مىگيرد و يا راكد مىماند و يا به هر دليل ديگرى قيمتها بالا و پايين مىرود . آرايشگر ، تاكسىدار و ديگر حرفهها ، هريك در هر روز درآمدى متفاوت با روز ديگر دارند . بالاتر اينكه حتى كارمندان و مأمورانى كه حقوق ثابت مىگيرند ، از بيكار شدن در امان نيستند ؛ يا صاحب كار ورشكست مىشود و يا دولت از اساس فرو مىپاشد . از سوى ديگر ، ممكن است همين گروه با افزايش دستمزد و بالا رفتن پست و مقام ، ساعتهاى اضافهكار و يا ديگر سببهاى پيشبينى نشده ، بر درآمدهايشان افزوده شود . . . . سود بازرگانان كالاهاى قاچاق و ماجراجوهاى اقتصادى را چه كسى مىتواند به حساب آورد ؟
با بيان بالا ، تفسير درست گفتار امام عليه السّلام روشن شد : ( الرّزق رزقان : رزق تطلبه ) روزى دو گونه است : [ نخست ، رزقى كه ] كمر همت بسته و با همه
در سايه سار نهج البلاغه ( في ظلال نهج البلاغة ) ( فارسى ) — صفحة 486
مساهمون: محمد جواد مغنية
ص٤٨٦