برخى ديگر ، منكر را با زبان و دل و دست رها ساختهاند كه چنين كسانى ، مردهاى در ميان زندگاناند . تمام كارهاى نيكو و جهاد در راه خدا ، در برابر امر به معروف و نهى از منكر ، چونان قطرهاى در درياى خروشان و پهناور است . همانا امر به معروف و نهى از منكر ، نه اجلى را نزديك مىكنند و نه از مقدار روزى مىكاهند و از همه اينها برتر ، سخن حق در پيش روى حاكمى ستمكار است .
شرح : برخورد با كارى كه از ديد همگان حرام و ناپسند است ، از دو حال بيرون نيست : رويارويى منفعلانه و يا مقابله فعالانه . مقصود از رويارويى منفعلانه آن است كه فرد ، به گونهاى رفتار كند ، گويا چيزى نديده و يا آن كار از اساس ربطى به او ندارد . بىترديد چنين شخصى گناهكار بوده و بيرون از دايره دين ، عقل و عرف رفتار كرده است . بالاتر اينكه حقيقتا شايسته نام انسان نيست و به همين سبب امام عليه السّلام از او به عنوان « مردهاى در ميان زندگان » ياد مىكند . امروزه بسيارى از دانشمندان ، باطل را مىبينند ، ولى احساس نمىكنند . راز اين مطلب همان است كه امام عليه السّلام فرمود : « آنان مردگانى در بين زندههايند . » شاعر گفته است : تحمل خوارى براى انسان پست آسان است ، [ زيرا ] زخم بر بدن مرده دردآور نيست . « 1 » زشتتر و گنهكارتر از اين ، كسى است كه از بدىها خشنود گشته و ديگران را بدان تشويق مىكند ، چراكه ستمكار و ياريگر او و نيز كسى كه از آن شاد مىشود ، همدست يكديگرند . در حالتى ديگر ممكن است فرد در رويارويى با منكر ،
هامش
( 1 ) .« من يهن يسهل عليه الهوان * ما لجرح به ميت إيلام »