پيشانى مالك پديد آمد ، قطعا ثابت است . بالاتر اينكه هر دو روايت به تواتر گزارش شده است . « 1 »
312 - و قال عليه السلام : « إنّ للقلوب إقبالا و إدبارا فإذا أقبلت فاحملوها على النّوافل و إذا أدبرت فاقتصروا بها على الفرائض . »
ترجمه : دلها روى آوردن و پشت كردنى دارند . پس آنگاه كه نشاط دارند آنها را به انجام مستحبّات واداريد و آنگاه كه پشت كرده و بىنشاطاند ، به واجبات بسنده كنيد .
شرح : « الإقبال » در اينجا مراد حضور قلب ، تصور سختىهاى جان دادن ، قبر و هولناكى آن ، وحشت از حسابرسى قيامت ، ترس از بزرگى خدا و رويارويى با او است . در مقابل ، « الإدبار » از ياد بردن آنها و مشغول شدن به دنيا است . شيرينى و رايحه عبادت و مناجات با خدا ، تنها در حال نشاط و اقبال دل حس مىشود ؛ چنانكه لذت غذاى گوارا را كسى درك مىكند كه به آن ميل داشته باشد . امام عليه السّلام مىفرمايد : هرگاه لحظههاى رحمانى به تو روى آورد و در آن ، جايگاه و عاقبت خود را ياد كردى و از كيفر ترسيده و به پاداش خدا اميدوار گشتى ، فرصت طلايى را غنيمت شمار ؛ به واجب بسند نكن و به دعا ، ذكر ، مناجات ، تلاوت قرآن ، نافله و تسبيح بپرداز . به عكس ، در هنگام پريشان خاطرى و بىتوجهى به خدا و آتش و جهنم ، با حركات خشك و بىروح - كه نه سودى دارد و نه زيانى را بر طرف مىسازد - خود را
هامش
( 1 ) . نك : فضائل الخمسة من الصّحاح السّته ، فصل 38 و 152 از المقصد الثانى .