باشد ، نمىشناسيم ، زيرا به باور آنان « ظنّ ، به هيچ وجه [ آدمى را ] از حقيقت بىنياز نمىگرداند . » « 1 » بنابراين ، هر گمانى كه دليل روشن شرعى بر اعتبار آن نباشد ، با وهم يكى است . فرمايش پيش گفته پيامبر اسلام صلّى اللّه عليه و إله و على عليه السّلام نيز از اين موضوع بيرون و تنها در صدد بيان ويژگى مؤمنان است .
310 - و قال عليه السلام : « لا يصدق إيمان عبد حتّى يكون بما في يد اللّه أوثق منه بما في يده . »
ترجمه : ايمان بندهاى راست نباشد ، جز آنگاه كه اعتماد او به آنچه در دست خدا است بيش از اعتماد به چيزى باشد كه در دست او است .
شرح : شارحان گفتهاند : « مقصود از « أوثق . . . » ، اعتماد به روزى بخشى خدا است » ، ولى به باور شيخ محمد عبده ، مراد ، اطمينان به پاداش الاهى در برابر كارهاى نيك است . ما نيز ديدگاه عبده را پذيرفته و در توضيح آن مىگوييم : از يك سو ، امام عليه السّلام فرمودهاند : « ايمان بندهاى راستين نيست مگر . . . » ، و از سوى ديگر مىدانيم اعتقاد به روز حساب و پاداش و كيفر خدا ، ركن مهم ايمان است و بدون آن ايمان محقق نمىشود . [ در نتيجه ، معناى سخن آن خواهد بود كه ايمان حقيقى ، جز با پذيرش اعتقاد به روز حساب معنا نمىيابد . ] پيش از نيز يادآور شديم ايمان به خدا بدون باور به روز قيامت ، سودى نخواهد بخشيد .
هامش
( 1 ) .إِنَّ الظَّنَّ لا يُغْنِي مِنَ الْحَقِّ شَيْئاًيونس / 10 : 36 .