309 - و قال عليه السلام : « اتّقوا ظنون المؤمنين فإنّ اللّه تعالى جعل الحقّ على ألسنتهم . »
ترجمه : از گمان مؤمنان بپرهيزيد كه خدا حق را بر زبان آنان قرار داده است .
شرح : « الظّنون » در اينجا ، مقصود زيركى و گمانى است كه غالبا با حق منطبق است و انسانهاى باهوش با آن وصف مىشوند . شاعر عرب مىگويد :
« فرد باهوشى كه نسبت به تو گمانى دارد ، گويا آن را ديده و شنيده است . » « 1 » با همه اين ، سخن امام عليه السّلام در اين حكمت ، برگرفته از كلام رسول خدا است :
« از زيركى مؤمن بپرهيزيد كه با نور خدا [ و حقيقت ] مىنگرد » ، « 2 » زيرا گمان او از روى نشانههاى روشن است و بىجهت به كسى بهتان نمىبندد . به عكس ، غير مؤمن با نگاهى گذرا داورى مىكند و با بدگمانى تصميم مىگيرد .
برخى فقيهان براى اثبات حق ، بر هوش و فراست تكيه مىكنند . ابن قيم در اينباره كتاب ويژهاى به نام « الطّرق الحكمية في السّياسة الشّرعية أو الفراسة المرضية » نوشته و در آن به نقل از بعضى صحابه و دانشمندان ، ديدگاه ياد شده را بيان مىكند . در بين دانشمندان شيعه كسى را كه بر اين نظر
هامش
-كانت مودّة سلمان لهم رحما * و لم تكن بين نوح و ابنه رحمروضة الواعظين ، ص 287 ؛ تحفة الأحوذى ، ج 9 ، ص 912 .
( 1 ) .« الألمعي الّذي يظنّ بك الظّنّ * كأن قد رأي و قد سمعا »شعر به شاعر جاهلى ، اوس بن حجر ( م 620 م ) منسوب است . نك : ديوان ابن حجر ، ص 53 .
( 2 ) . « اتّقوا فراسة المؤمن فإنه ينظر بنور اللّه » سنن ترمذى ، ج 5 ، ص 289 ، ح 3127 ؛ حلية الأولياء ، ج 6 ، ص 118 ؛ لسان الميزان ، ج 5 ، ص 351 ، ح 1154 .