عبرتهاى سودمند و پندهاى رسا است ، ولى كسى از آن درس و سرمشق نمىگيرد . انسانها بيش از آنكه پيرو عقل و دين باشند ، تسليم احساس و عاطفهاند و همين ، راز عبرت پذيرى اندك آنان است . « 1 »
298 - و قال عليه السلام : « من بالغ في الخصومة أثم و من قصّر فيها ظلم و لا يستطيع أن يتّقي اللّه من خاصم . »
ترجمه : كسى كه دشمنى را از حد گذراند ، گنهكار و آنكس كه در آن كوتاهى ورزد ، ستمكار است و هركس كه بىدليل دشمنى كند ، نمىتواند پرهيزگار باشد .
شرح : ( من بالغ في الخصومة أثم . . . ) « الخصومة » منازعه و كشمكش . « از حد گذراندن دشمنى » ، همان آرزوى رسيدن به پيروزى با هر وسيله ممكن و « كوتاهى در آن » ساكت ماندن از حق خويش است . كسى كه در ستيزها زياده روى كند ، در گناه مىافتد « 2 » و آنكه از كشمكش بپرهيزد و ستمپذير شود ،
هامش
( 1 ) . ابن ابى الحديد مىگويد : « اين سخن بسيار كوتاه و در عين حال پرسود است . بىترديد عبرتها فراواناند و بالاتر از آن ، اسباب پندگيرى در همه چيز وجود دارد . با وجود اين ، پندپذيران اندكاند ، زيرا نادانى و هوس بر بيشتر مردمان چيره گشته و دوستى دنيا آنها را بر زمين زده است .
در واقع ، دانش و يقين آنان رنگى ندارد و اگر جز اين بود ، حالى ديگر داشتند . » شرح نهج البلاغه ، ج 19 ، ص 203 .
( 2 ) . اين سخن مانند گفتار ديگر حضرت است : « الغالب بالشّرّ مغلوب » ( كسى كه با بدى به پيروزى برسد ، شكست خورده است . ) شرح نهج البلاغه ، ابن ابى الحديد ، ج 19 ، ص 204 .