انسان چيره گشته و او را به جانفشانى و پشتيبانى از آن فرا مىخواند . افزون بر اين ، كينه نسبت به دشمن ، عامل ديگرى براى مبارزه از پيش طراحى شده و از جان گذشتگى آگاهانه به شمار مىآيد . نمونهاى كه در پى بدگويى از دشمن ، به خويشتن زيان مىرساند و امام عليه السّلام از آن ياد فرمود ، از اينگونه است . سيه روزتر از آن ، كسى است كه بمبهاى خود را بر سر جمعيتى انبوه فرو مىريزد يا كشتى همراه با دهها سرنشين را در آب فرو مىبرد و يا تنها به انگيزه كشتن دشمن سرسخت خويش ، هواپيمايى را كه خود در آن است ، سرنگون مىكند . در ديگر حالتها ، كسى كه دشمنى را آشكار مىنمايد ، ستمكارتر است ، چراكه تا سببساز نباشد ، سبب به نتيجه نمىرسد .
خداوند نيز در قرآن مىفرمايد : « و به آنهايى كه جز خدا را مىخوانند ، دشنام ندهيد كه آنان از روى دشمنى [ و ] به نادانى ، خدا را دشنام خواهند داد .
اينگونه براى هر امتى كردارشان را آراستيم . آنگاه بازگشت آنان به سوى پروردگارشان خواهد بود و ايشان را از آنچه انجام مىدادند آگاه خواهد ساخت . » « 1 »
297 - و قال عليه السلام : « ما أكثر العبر و أقلّ الاعتبار . »
ترجمه : عبرتها چه فراواناند و عبرتپذيران چه اندك !
شرح : « الاعتبار » عبرت گيرندگان . گذشته و آينده زندگى ، سراسر
هامش
( 1 ) .وَ لا تَسُبُّوا الَّذِينَ يَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ فَيَسُبُّوا اللَّهَ عَدْواً بِغَيْرِ عِلْمٍ كَذلِكَ زَيَّنَّا لِكُلِّ أُمَّةٍ عَمَلَهُمْ ثُمَّ إِلى رَبِّهِمْ مَرْجِعُهُمْ فَيُنَبِّئُهُمْ بِما كانُوا يَعْمَلُونَانعام / 6 : 108 .