سودى نمىبخشيد ، ساكت بود . بسيارى از اوقات ، سكوت دانشمندان به انديشه و تدبر مىگذرد . امام كاظم عليه السّلام فرمود : « اى هشام ! هر چيز نشانهاى دارد ؛ نشانه عقل ، تفكر و نشانه تفكر ، سكوت است . » « 1 » امير مؤمنان نيز مىفرمايد : « سكوت بىانديشه ، دليل ناآگاهى و بىتوجهى است . » « 2 » ( فإن قال بذّ القائلين ) اگر سخن بگويد ، بر سخنگويان پيروز مىگردد . ( و نقع غليل السّائلين ) « نقع » سيراب كرد ؛ « الغليل » تشنگى فراوان . به سرگردانىشان پايان بخشيده و آنان را به راه درست رهنمون مىشود .
4 - ( و كان ضعيفا مستضعفا ) پارسا و فروتن بود و ناآگاهان ، او را خوار و ندار مىپنداشتند . ( فإن جاء الجدّ فهو ليث غاب و صلّ واد ) « الصّلّ » مار .
دارايى و شرافت خويش را پاس مىدارد و در راه حقيقت و انسانيت ، جان خود را فدا مىكند .
5 - ( لا يدلي بحجّة حتّي ياتي قاضيا ) هرگاه كسى از او انتقاد نمايد و بداند كه منتقد ، با دليل متقاعد نمىشود ، با دانش ، زيركى و فرهيختگى ، سكوت و اظهار بىاطلاعى مىكند . تنها زمانى دلايل قطعى و انكار ناپذير خود را بيان مىدارد كه شخصى شايسته و منصف ، سخنانش را دريابد . در اين صورت او را به داورى مىخواند .
هامش
( 1 ) . « يا هشام ! إنّ لكلّ شيء دليلا و دليل العقل التّفكر و دليل التّفكر الصّمت » كافى ، ج 1 ، ص 16 ، ح 12 ؛ وسائل الشيعة ، ج 15 ، ص 207 ، ح 6 ؛ بحار الأنوار ، ج 68 ، ص 306 ، ح 82 .
( 2 ) . « كلّ سكوت ليس فيه فكرة فهو سهو » من لا يحضره الفقيه ، ج 4 ، ص 405 ، ح 5876 ؛ أمالى ، شيخ صدوق ، ص 80 ؛ تحف العقول ، ص 250 .