شرح : ابن ابى الحديد در شرح خود مىنويسد : « در معناى عبارت دو احتمال وجود دارد : توانگر و بهرهمند از دنيا ، گردنكشى مىكند و يا كسى كه چيزى از مال دنيا را به مردم ببخشد ، به آنان فخر مىفروشد . » « 1 » تفسير نخست ، با اين ايده هماهنگ است كه مىگويد : ثروتمندان ، از كارمندانى قابل اعتماد در دستگاه دولت براى رسيدن به منافع خود بهره مىبرند . اگر چنين نبود ، دارايى خود را براى مبارزه و از بين بردن آن به كار مىبستند . فقيه شعرانى ( م 973 ق ) بر اين مطلب آگاهى يافته و ازاينرو در « الميزان الكبرى » ، بخش زكات معدن مىگويد : « لازم است امام جامعه ، مالياتى را از معدن داران دريافت نمايد . در اين صورت دارايى آنها به حدى نمىرسد كه به فكر كسب قدرت افتاده ، سپاهيان را اجير كرده و سبب فساد دولت گردند . »
216 - و قال عليه السلام : « في تقلّب الأحوال علم جواهر الرّجال . »
ترجمه : در دگرگونى روزگار ، گوهر شخصيت مردان شناخته مىشود .
شرح : براى شناخت چهره حقيقى هركس ، لازم است دوران عمر وى و حالتش به هنگام خشم و خرسندى ، فقر و بىنيازى ، آشوب و فتنه بررسى شده و موضعگيرىاش در برابر مستضعفان بىپناه در نظر گرفته شود . بسيارند كسانى كه چهرهاى برازنده دارند ، ولى با به دست آوردن فرصت و شرايط مناسب ، از جرم و غارتگرى فروگذار نمىكنند . در مقابل ، برخى از افراد كه
هامش
( 1 ) . شرح نهج البلاغه ، ابن ابى الحديد ، ج 19 ، ص 37 .