( و لا قرين كحسن الخلق ) مقصود امام عليه السّلام آن است كه انسان در ارتباط با ديگران خوش رفتارى كند . دانشمند ، شجاع و يا مخترع بودن لازم نيست ؛ مهم آن است كه ديگران از شر و نيرنگ او نترسند . در حكمت 38 آمده است : « گرامىترين بزرگىها ، اخلاق نيكو است . » « 1 »
( و لا ميراث كالأدب ) همين بيان در حكمت 53 گذشت .
( و لا قائد كالتّوفيق ) [ توفيق ] ، هدايت و عنايت از سوى خدايى است كه هيچ توان و نيرويى جز از او نيست و همه چيز تنها به اراده او تأثير مىكند .
به تجربه دريافتهام كه همه كارها ، تنها به تدبير خدا امكان پذيرند . هرچه فلسفههاى مخالف حقيقت ياد شده را مىخوانم و مىشنوم و از عقل خويش مدد مىجويم ، ايمانم به اين گفته افزون مىشود . گذشته از اين ، معتقدم كسب توفيق [ الاهى ] ناگزير نيازمند اسبابى است و مهمترين آن ، تلاش و خيرخواهى براى همه انسانها است .
( و لا تجارة كالعمل الصّالح ) « العمل الصّالح » اثرى كه كسى از خود باقى نهاده
هامش
- بدست آوردن آن تلاش كنيد . تقوا را به جاى آنچه از دست رفته به دست آوريد و عوض هركار مخالفى كه مرتكب شدهايد انتخاب كنيد . با تقوا خواب خود را به بيدارى تبديل و روزتان را با آن سپرى كنيد . دلهاى خود را با تقوا زنده نماييد و گناهان خود را با آن شستشو دهيد . بيمارىهاى روان و جان خود را با تقوا درمان و خود را آماده سفر آخرت گردانيد . از تباه كنندگان تقوا عبرت گيريد و خود عبرت پرهيزكاران نشويد . آگاه باشيد ، تقوا را حفظ كنيد و خويشتن را با تقوا حفظ نماييد . برابر دنيا خويشتن دار و برابر آخرت دلباخته باشيد . آنكس را كه تقوا بلند مرتبت كرد خوار نشماريد و آن را كه دنيا عزيزش كرد گرامى نداريد . )
( 1 ) . « و أكرم الحسب حسن الخلق » .