كور [ دل ] و گمراهتر خواهد بود . » « 1 » هر دانشمند منصفى - چه مسلمان و چه غير مسلمان - اعتراف خواهد كرد اسلام نخستين دينى است كه دنيا و آخرت را مرتبط با يكديگر و اولى را وسيله نيل به دومى قرار داده است .
( و من كان له من نفسه واعظ كان عليه من اللّه حافظ ) نخستين وظيفه عقل سالم ، نگهدارى صاحب خود از بىباكى و رفتار كوركورانه است . بىترديد ، كسى كه از چنين دژ استوارى برخوردار باشد در خطرگاهها به سلامت خواهد بود . امام عليه السّلام از عقل نگهدارنده به موعظهگر درونى تعبير كرده است . از اين بيان استفاده مىشود پندهاى بيرونى زمانى سود بخشند كه اثرى پاك بر روان و عقل آدمى بگذارند . ذيل عبارت حكمت 38 در اينباره سخن گفته شد :
« همانا ارزشمندترين بىنيازى عقل است . » « 2 »
88 - و قال عليه السلام : « الفقيه كلّ الفقيه من لم يقنّط النّاس من رحمة اللّه و لم يؤيسهم من روح اللّه و لم يؤمنهم من مكر اللّه . »
ترجمه : دانشمند كامل كسى است كه مردم را از رحمت و مهربانى خدا نوميد نكند و از عذاب ناگهانى خدا ايمن نسازد . مقصود از « كلّ الفقيه » دانشمند كاملى است كه ويژگى هدايتگرى و راهنمايى را داشته باشد .
شرح : توضيح سخن امام عليه السّلام آن است كه خداى سبحان بهشت و جهنمى دارد . مؤمن عاقل ، گفتار و كردار خويش را بر اساس ترس از آتش و به
هامش
( 1 ) .وَ مَنْ كانَ فِي هذِهِ أَعْمى فَهُوَ فِي الْآخِرَةِ أَعْمى وَ أَضَلُّ سَبِيلًااسراء / 17 : 72 .
( 2 ) . « إنّ أغني الغني العقل » .