83 - و قال عليه السلام : « من ترك قول لا أدري اصيبت مقاتله . »
ترجمه : كسى كه از گفتن « نمىدانم » روىگردان است ، به هلاكت خواهد رسيد .
شرح : اندكى پيش « 1 » در اينباره سخن گفتيم . در كتاب « الحكمة الخالدة » آمده است : « گفتن « نمىدانم » را بياموز . اگر بگويى نمىدانم ، به تو مىآموزند تا بدانى و اگر ادعاى دانستن كنى از تو مىپرسند تا ندانى ! » « 2 »
هيچ يك از ياران رسول خدا صلّى اللّه عليه و إله جز على بن ابى طالب عليهما السّلام مدعى دانستن همه چيز نبود : « پيش از آنكه مرا نيابيد ، آنچه مىخواهيد از من بپرسيد ، زيرا من راههاى آسمان را بهتر از راههاى زمين مىشناسم . بپرسيد پيش از آنكه فتنه و فساد چونان شترى بىصاحب حركت نموده ، مهار خود را پايمال و عقلها را سرگردان كند . » « 3 »
هامش
( 1 ) . نك : شرح حكمت 78 « الحكمة ضالّة المؤمن فخذ الحكمة و لو من أهل النّفاق » .
( 2 ) . زنى از بزرگمهر سؤالى پرسيد . او پاسخ داد : نمىدانم . زن گفت : آيا پادشاه آنچنان حقوق را در هر سال به تو مىدهد كه بگويى نمىدانم ؟ بزرگمهر گفت : او تنها بابت دانستههايم مىدهد ، كه اگر براى نادانستهها مىداد ، بيت المال بس نبود . نيز مىگفت : « نمىدانم » نيمى از دانش است . يكى از دانشمندان گفته است : اگر كسى بگويد « نمىدانم » به او ياد مىدهيم و اگر بگويد « مىدانم » از او مىپرسيم تا نادانستههايش آشكار شود . شرح نهج البلاغه ، ابن ابى الحديد ، ج 18 ، ص 236 .
( 3 ) . « سلوني قبل أن تفقدوني فلأنا بطرق السّماء أعلم منّي بطرق الأرض قبل أن تشغر برجلها فتنة تطا في خطامها و تذهب بأحلام قومها » خطبه 189 .