بيشتر است .
شرح : ابن ابى الحديد از استاد خود نقل مىكند : « اى كاش ( امام عليه السّلام ) دليل را نيز به همراه حكم بيان مىكرد . » « 1 » گفتار محمد عبده بهترين دليلى است كه در اينباره خواندهام : « به جا ماندگان از شمشير و جنگ كسانىاند كه پس از كشتگان در راه حفظ شرافت خود و دفع ستم باقى ماندهاند . آنها مرگ را بر ذلت مقدم داشتهاند . ازاينرو ، بهجا ماندگان ، انسانهايى شريف و نجيبند كه شمارشان پايدارتر و فرزندانشان بيشتر است . بر خلاف اينان انسانهاى ذليل به سوى فنا و نيستى در حركتند . » « 2 » تفسير عبده با سخن امام عليه السّلام در خطبه 51 و گفتار فرزندشان سالار شهيدان كاملا هماهنگ است :
« مرگ در زندگى توأم با شكست ، و زندگى جاويدان در مرگ پيروزمندانه شما است . آگاه باشيد معاويه گروهى از گمراهان را همراه آورده و حقيقت را از آنان مىپوشاند تا كوركورانه گلوهايشان را آماج تير و شمشير كنند . » « 3 » ؛ « مرگ به حق را جز خوشبختى و زندگى با ستمگران را جز فرومايگى نمىبينم . » « 4 »
هامش
( 1 ) . شرح نهج البلاغه ، ابن ابى الحديد ، ج 18 ، ص 235 .
( 2 ) . شرح نهج البلاغه ، محمد عبده ، ج 4 ، ص 19 .
( 3 ) . « فالموت في حياتكم مقهورين و الحياة في موتكم قاهرين ألا و إنّ معاوية قاد لمة من الغواة و عمّس عليهم الخبر حتّي جعلوا نحورهم أغراض المنيّة » .
( 4 ) . « لا أري الموت إلّا سعادة و الحياة مع الظّالمين إلّا برما » مقتل الحسين عليه السّلام ، خوارزمى ، ج 2 ، ص 3 ؛ ينابيع المودة ، ج 3 ، ص 62 ؛ كشف الغمة ، ج 2 ، ص 242 .