قدر ما را به پيش مىراند ؟ امام عليه السّلام فرمود : واى بر تو ، شايد قضاى لازم و قدر حتمى را گمان كردهاى ! » در ادامه به توضيح اين مطلب مىپردازيم :
قضا و اختيار
سه موضوع مبهم و پيچيده وجود دارد : 1 - قضا و قدر ؛ 2 - جبر و اختيار ؛ 3 - هدايت و گمراهى . كتاب « فلسفة التوحيد و الولاية » از هر يك از سه موضوع ياد شده به تفصيل سخن مىگويد . در اينجا به مناسبت و بهطور فشرده ، معناى قضا و قدر و اختيار را بيان مىكنيم .
هريك از قضا و قدر معانى گوناگونى دارند . روشنترين معناى قضا ، تصميم قاطعانهاى است كه گريزى ندارد . همچنين تقدير و اندازهگيرى ، آشكارترين معناى قدر است . امام كاظم عليه السّلام مىفرمايد : « هر چيزى جز به خواست ، اراده ، قضا و قدر خداوند پديد نمىآيد . » راوى مىگويد : پرسيدم :
معناى اراده چيست ؟ پاسخ فرمود : « تصميم بر انجام كار . » گفتم : قدر چيست ؟ فرمود : « اندازهگيرى طول و عرض يك چيز . » از معناى قضا پرسيدم . گفت : « تأييدى كه گريزى از آن نيست . » « 1 » امام رضا عليه السّلام نيز فرمودهاند : « قدر ، هندسه و شكل ، و قضا تأييد و محكم كردن است . » « 2 »
از طرف ديگر ، در مسأله جبر و تفويض ، شيعه بر اين عقيده است : « نه
هامش
( 1 ) . كافى ، ج 1 ، ص 150 ، ح 1 ؛ الوافى ، ج 1 ، ص 114 ؛ المحاسن ، ج 1 ، ص 244 ، ح 237 .
( 2 ) . « القدر هندسة و القضاء إبرام » ( همانها ) .