آنچه [ از بدى ] به دست آورده ، به زيان اوست . « « 1 » ( و نهاهم تحذيرا ) آنها را با بيم دادن از خشم و كيفر خود باز داشته است . روشن است كه بيم و هشدار جز با قدرت و اختيار معنا نمىيابد . ( و كلّف يسيرا ) تكاليف آسان و اندكى را بر عهده انسان نهاد تا بتواند بدون سختى آن را شنيده و انجام دهد . در قرآن مىفرمايد : « خدا نمىخواهد بر شما تنگ بگيرد . » « 2 » ( و لم يكلّف عسيرا ) و به چيزهاى سخت تكليف نكرد . عبارت ، عطف تفسيرى بر جمله پيش از آن است ، زيرا آسانى ذاتا ملازم با نفى سختى است . بنابراين ، روى هم مانند آيه 185 بقره است : « خدا براى شما آسانى مىخواهد و برايتان دشوارى نمىخواهد . » « 3 »
( و أعطي علي القليل كثيرا ) در برابر كار اندكى كه انسان با تمام اراده و نيروى خويش انجام داده ، پاداشى فراوان مىبخشد . ( و لم يعص مغلوبا ) گناه انسان هرگز به اين معنا نيست كه خدا از باز داشتنش درمانده است . او بر هر كارى توانا است . با اين حال از آنجا كه آزادى ، ركن انسانيت است او را آزاد مىگذارد . ( و لم يطع مكرها ) از يك سو ، انسان را در پرستش خود مجبور نكرده و از سوى ديگر ، اگر مىخواست او را از اطاعت خويش باز مىداشت .
[ با وجود اين ، چنين نكرده است ، ] زيرا او عادل و حكيم است و گفتار و كردارش با يكديگر مغاير نيست .
هامش
( 1 ) .لا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْساً إِلَّا وُسْعَها لَها ما كَسَبَتْ وَ عَلَيْها مَا اكْتَسَبَتْبقره / 2 : 286 .
( 2 ) .ما يُرِيدُ اللَّهُ لِيَجْعَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ حَرَجٍ . . .مائده / 5 : 6 .
( 3 ) .يُرِيدُ اللَّهُ بِكُمُ الْيُسْرَ وَ لا يُرِيدُ بِكُمُ الْعُسْرَبقره / 2 : 185 .