شرح : « فلا تبل » ؛ يعنى « لا تبال » و از « مبالاة » به معناى اهميت دادن گرفته شده و الف آن براى تخفيف حذف گرديده است . معناى عبارت چنين است :
در هر شرايطى كه هستى بر از دست رفتهها حسرت نخور ، زيرا اندوه ، رفته را باز نمىگرداند و شادمانى نيز آنچه را كه مىآيد نگاه نمىدارد . يكى از پارسايان مىگفت : « با دنيا چه كنم كه اگر برايش بمانم برايم نخواهد ماند و اگر برايم بماند من براى او نخواهم ماند ! ؟ » اگر چنين است پس اين همه اندوه و آرزو براى چه ؟ !
68 - و قال عليه السلام : « لا ترى الجاهل إلّا مفرطا أو مفرّطا . »
ترجمه : نادان را يا تندرو و يا كندرو مىبينى .
شرح : « مفرط » سهلانگار و بىمبالات ؛ « مفرّط » اسرافكارى كه هميشه از حد گذشته ، معناى ميانه روى را نمىداند و هيچگاه مسير درست را نمىپيمايد . « 1 »
دانش بدون دين و عمل ، همچون جهل و يا بدتر از آن است . پيش از اين ، بارها درباره اين موضوع سخن گفتهايم و اخيرا نيز در حكمت 53 : « هيچ
هامش
( 1 ) . مؤلف محترم در بيان معناى دو واژه ياد شده دچار سهو شده و آنها را جابهجا معنا كرده است .
چنانكه در لسان العرب ، ج 7 ، ص 368 آمده است : « و في حديث على رضوان اللّه عليه : لا يرى الجاهل إلا مفرطا أو مفرّطا ؛ هو بالتخفيف المسرف في العمل و بالتشديد المقصّر فيه » ( در حديثى از على رضوان اللّه عليه چنين آمده : جاهل ، تنها در دو حال افراط ( مفرط ) يا تفريط ( مفرّط ) ديده مىشود . اولى به معناى كسى است كه در كار خود زيادروى مىكند و دومى به كسى مىگويند كه كوتاهى مىورزد . ) بنابراين ، معناى درست همان است كه در بخش ترجمه عبارت امام عليه السّلام آوردهام ( مترجم ) .