و اجتناب از سستى و تنبلى مىكند .
و اگر ترك رفق و مدارا كرد فريب خوردنش زياد گردد و تند خوئى بر او راه يابد و بدين وسيله ظلم به ديگران خواهد كرد ، و عدالت و ميانه روى از دستش برود و مرتكب كارهاى زشت و منكرات شود و نيكوئيها را ترك نمايد و نادانيش ظاهر شود و پست گردد ، و حلم و عقل و نادانيش كم شود و تارك علم و سست عمل گردد ، و نرم و حسن اخلاقيش بميرد و ضعف در بدنش پديد آيد ، ورع و تقوايش مغلوب ( هواى نفس ) شود و راستگوئيش اندك و سست گردد ، و چنان گمراه شود كه فرمان اهل ايمان را نبرد ! ! .
پس هر كه داراى عقل ( كامل و سالم ) باشد ده خصلت نيكو و شايسته در او يافت گردد و آنها عبارت است از : حلم علم ، رشد ، عفت ، صيانت ، حيا ، رزانت ، مداومت بر كارهاى خير ، كراهت داشتن از أعمال و رفتار و گفتار بد ، و پيروى و قبول نصيحت نصيحتكننده .
و از هر يك از اين خصلتهاى ده گانه ده خصلت ديگر منشعب مىشود .
كه از حلم منشعب ميگردد : عاقبت بخيرى ، احترام ميان مردم داشتن ، بشرافت و بزرگوارى رسيدن ، بسفاهت و نادانى مشهور نشدن ، بنيكنامى شهرت يافتن ، با نيكان معاشر و مصاحب شدن ، منزجر و متنفر شدن از طبيعت پست ، رهائى يافتن از صفت لئامت ( و اخلاق پست ) مشهور شدن بخوش اخلاقى و رسيدن بدرجات عالى ؟
و منشعب ميگردد از : علم ، شرافت اگر چه از نظر نسب پست باشد ، و عزت هر چند كه ذليل و خوار بوده سابقا ، و ثروتمند شدن اگر چه فقير بوده ، و توانائى اگر چه ضعيف و ناتوان بوده ، و مقام و منزلت ميان مردم پيدا كردن اگر چه حقير و پست بوده ، و نزديك به ( اسرار و كارهاى ) مردم شدن اگر چه دور بوده ( و يا او را از خود طرد ميكردند پيش از عالمشدنش ) و صاحب جود و بخشش شدن اگر چه سابقا بخيل بوده ، و داراى حيا ميگردد اگر چه پيش از اين بيشرم بوده ، و با هيبت مىشود اگر چه كوچك به نظر ميرسيده ، و صاحب نفس سالمى مىشود اگر چه قبلا
علل الشرايع ( فارسي ) — صفحة 244
مساهمون: الشيخ الصدوق
ص٢٤٤