و دانش ، تمكين ( و فروتنى در مقابل حق و حقيقت ) مقام و منزلت با شرافت ، محبت و دوستى ( مردم نسبت به او ) ، رستگارى ( و ظفر يافتن ) ، پاك شدن ( أعمال و عبادات از ريا ) ، و انابه و پشيمانى ( از گناه و كردار ناپسند و زشت ) .
و منشعب مىشود از : مداومت بر أعمال خير داشتن ، صلاح و تقوى ، قدرت و توانائى ، عزت ( دنيا و آخرت ) ، خضوع ( و خشوع براى خداوند ) ، انابه ( و توبه و بازگشت بسوى خدا ) ، عظمت و سيادت ، ايمنى ( از ظلم و اذيت ديگران و عقوبت اخروى ) ، رضايت مردم از او ، و عاقبت بخير بودن .
و منشعب مىشود از : كراهت داشتن از بديها ، حسن امانت ، ترك خيانت ، دورى از بديها ، جلوگيرى از شهوت ( كه مرتكب زنا و غيره نشود ) ، زبان راستگو ، تواضع و فروتنى ( نسبت باشخاصى كه با او مساوى و يا كوچكتر هستند ) ، كوچكى نمودن نسبت بافرادى كه برتر و بالاتر هستند از او ( از نظر سن يا تقوا و يا علم ) ، انصاف دادن براى كسانى كه پستتر و كوچكتر ميباشند از او ، نيكى بهمسايگان نمودن ، و دورى از مردمان و دوستان بد كردن .
و منشعب مىشود از : پيروى و قبول نصيحت نصيحتكننده ، زياد شدن قوه عقل ، كامل شدن هوش و فهم ، مورد پسند مردم واقع گرديدن ، اجتناب از ملامت ( ديگران ) نمودن ، دورى از خشم و غضب ، اصلاح حال ( و رفتار و گفتار و كردار ) ، مراقبت بر آينده ( كه مقابل حوادث و گرفتاريهايى صبر نبودن ) ، آماده شدن براى دفع دشمن ، استقامت و ثابت قدم ماندن بر طريقه حق ، و مداومت بر درستكارى .
اين بود صد خصلت از خصلتهاى عاقل ( كه هر كسى عاقل باشد داراى اين گونه خصلتها خواهد بود ) ؟ ! 10 - حديث كرد ما را . . . از سماعة بن مهران كه گفت بودم خدمت حضرت صادق عليه السّلام و نزد آن حضرت جمعى از دوستان بودند و سخن از عقل و جهل بميان آمد آن حضرت فرمود : بشناسيد عقل و لشكريانش را و جهل و لشكريانش را تا هدايت شويد ، سماعة گويد عرض كردم : فدايت شوم ما چيزى را نميدانيم جز آنچه را كه شما بما آموختهايد ، آن حضرت فرمود : خداى تعالى خلق فرمود عقل را از نور خود
علل الشرايع ( فارسي ) — صفحة 246
مساهمون: الشيخ الصدوق
ص٢٤٦