دشمن عمل كسل و تنبلى ، دشمن نرمى عجله و شتاب ( در كارها ) ، دشمن ورع و تقوا فسق و فجور ، دشمن راستگوئى دروغگوئى ، دشمن صبر جزع و فزع و بىتابى نمودن ، و دشمن رفق و مدارا ظلم و ستم است ؟ ! .
و هر گاه ايمان انسان سست شد كفر بر او مسلط ميگردد و حايل و مانع مىشود ميان او و بين هر چيزى كه برايش منفعت دارد .
و اگر ايمان او محكم شد كفر سست ميگردد بطورى كه ( افكار كفر آميزش ) ذليل و خوار ( و چه بسا به كلى نابود ) شود .
و هر وقت حلم و بردبارى ضعيف گرديد حماقت علوّ و برترى پيدا مىكند و او را احاطه مينمايد و متحير و ذليلش ميگرداند ، و اگر حلم محكم شد بدى حماقت بر او ظاهر و هويدا مىشود .
و اگر رفق و مدارا برايش ثابت و استوار شد بدى عجله ( و شتاب در بعضى از امور و يا براى انتقام ) برايش آشكار ميگردد و خشم و غضب از او دور خواهد گرديد و صاحب وقار و عفت و هيبت مىشود .
و هر گاه ورع و تقوايش ضعيف گرديد فسق و فجور بر او مسلط ميگردد و بالنتيجه مرتكب گناه مىشود و به ديگران دشمنى و ظلم خواهد كرد و حماقت او را فرا ميگيرد و اعمال ناشايسته و باطل انجام خواهد داد .
و هر گاه راستگوئيش ضعيف شد دروغ گفتنش زياد مىشود و به ديگران افترا مىبندد و تهمت مىزند ، و اگر راست گفتنش قوى گرديد يقينا دروغ از اطرافش پراكنده مىشود و به اين سبب به ديگران افترا نمىبندد و تهمت نميزند و از اين جهت بخير و خوبى نزديك مىشود و از تمام بديها دور ميگردد .
و اگر صبرش سست گرديد بالطبع سست مىشود دين او و حزن و اندوه به او روى مىآورد ، و چون صبر ندارد أعمال خير انجام نميدهد و اجرش ضايع مىشود ، و اگر داراى صبر گرديد دينش ( از شوائب ) خالص خواهد شد و حزن و اندوه از او برود و اعمال خير انجام ميدهد و اجرش بسيار خواهد بود و با عزم و اراده محكم مىشود
علل الشرايع ( فارسي ) — صفحة 243
مساهمون: الشيخ الصدوق
ص٢٤٣