و گفته است وهب بن منبه كه : طبيب عالم بطب آن كسى است كه درد و دوا را نيك بداند و درد را به خوبى بشناسد و بداند كه سر منشأ درد از كجا است و چه باعث شده كه بيمارى پيدا گرديده و بفهمد كه در اثر زيادتى و يا نقصان كدام يك از طبيعتها است و بداند كه با چه دوائي ميتوان آن را معالجه كرد و اگر نقصانى پيدا شده آن را تقويت كند تا به حد اعتدال برسد و اگر ( ترشحات غددى يا يكى از طبيعتهاى او ) زيادتى كرده جلوگيرى نمايد تا سلامتى بدن برگردد ، .
و اخلاق انسان از اثر طبيعتهائيست كه در بدن او قرار داده شده و جسد از آنها تركيب يافته ، و آن اين چنين است كه : عزم و اراده آدمى از خاك است و نرمى و خوشى اخلاق از آب « 1 » و تندخوئى و خشونت از حرارت ، وقار و تأنّى از برودت و سرديست پس اگر يبوست و خشكى بر بدنش غالب گرديد ( كارهاى ناشايسته انجام ميدهد تا ) قساوت در قلبش پيدا شود ، و اگر رطوبت غالب شد نرمى و خوش اخلاقى او تبديل بمهانت و سستى و خوارى ( و خود پستتر بينى ) مىشود ، و اگر حرارت بر او غالب گرديد خشونت او تبديل بنادانى و خشونت بى جا ( و خود برتر بينى ) ميگردد ، و اگر برودت و سردى بر او غلبه كرد وقار و تأنى او تبديل بنادانى و شك و ترديد ( و خود كمتر بينى ) خواهد شد بنا بر اين اگر اخلاق او معتدل و همهء صفاتش يكسان و خلقت ( جسمانى ) او مستقيم باشد جزم و عزمش محكم خواهد بود و قصدش ملايم باشد و تند فهم و آرام خاطر و با وقار و تأنى ميگردد .
پس قساوت قلب و بخالت و تنگ دلى و بد خلقى و خشونت سخن و اندوه و يأس و نوميدى و عزم و اراده انسان از خاكست ؟ ؟ و كرم و سخاوت و توسعه ( فكر ) و ملالت و توسل ( به ديگران ) و تقرب ( به خدا ) و اميدوارى و با ديگران مشورت ( در امور و كارها
هامش
« 1 » آب نظر باهميت حياتى كه براى بدن دارد از مهمترين مواديست كه انسانى بدان نيازمند است زيرا هفت دهم وزن بدن آبست ، و فوائد آب براى بدن تقريبا هفت قسم ميتوان برشمرد .
1 - سبب ايجاد مايع لنف در خون مىشود .
2 - در ترشحات مختلفه بدن و اندامها مانند اشك و لعاب و بزاق و صفرا و مخاط و مايعى كه در مفاصل موجود است يافت مىشود .
3 - برقيق شدن مواد غذائى كمك كرده و جذب و هضم آنها را آسان مينمايد 4 - بدفع فضولات حاصل از احتراقات داخلى و خروج مواد معدنى كه داخل معده شده كمك مىكند .
5 - بواسطه تازه و نرم نگاه داشتن جگر سفيد به تنفس كمك مينمايد .
6 - بحفظ تعادل حرارت بدن بواسطه ترشحات عرقى يارى مىكند .
7 - بانتقال غذاها به طرف خون بعد از هضم غذا مدد مينمايد .