دهان ، عرضكرد نميدانم .
فرمود : چون خداوند چشمان را پيه خلق نموده و آب شور را در آن قرار داد ، كه اگر اين چنين نميكرد فاسد ميشد ( چون پيه اگر بدون نمك باشد و بماند ميگندد ) و اين منتى است كه خداوند بر بنى آدم نهاده .
و آب گوش را تلخ نمود تا آنكه حيوانات نتوانند در آن بروند و اگر تلخ نميبود حشرات داخل آن ميشدند و اذيت مىنمودند ، و چه بسا مغز سر را ميخوردند و هلاك ميكردند ( و اين نيز منتى است كه خداوند بر بنى آدم نهاده ) .
و در بينى آب قرار داد تا آنكه آدمى بتواند به خوبى نفس بكشد و بوى خوب را از بد تميز دهد ( و اين هم خود نعمتى است از خداى عز و جل ) .
و در دهان آب شيرين قرار داد تا آنكه انسان بتواند طعم و مزهء خوردنيها و آشاميدنيها را دريابد ( و اين هم نعمت و احسانست از ذو الاحسان ) .
سپس آن حضرت فرمود : اى أبو حنيفه آن چه كلمه ايست كه اولش كفر است و آخرش ايمان ، عرضكرد نميدانم ، فرمود : كلمه
« لا إله إلا الله » ) *
است كه اگر بگوئى
لا إله ) *
( يعنى نيست خدائى ) كافر خواهى شد ، و اگر بگوئى :
إلا الله ) *
( مگر خداى يكتا ) مؤمن خواهى بود واى بر تو اى ابو حنيفه : گناه كداميك از قتل نفس و زنا كردن بزرگتر است گفت گناه قتل نفس بزرگتر است ، فرمود : پس تو بر خلاف خداوند ميگوئى زيرا خداوند در ( اثبات ) قتل نفس دو نفر شاهد را قبول كرده ، و در ( اثبات ) زنا چهار نفر شاهد خواسته .
بگو كداميك از نماز و روزه بزرگتر است ، عرضكرد نماز ، فرمود : پس چرا زن بعد از أيام حيض ( عادت ماهيانه زنانگى ) بايد قضاى روزه را بگيرد و قضاى نماز بر او واجب نيست كه بخواند ، پس قياسهاى تو در احكام دين چگونه صحيح است ( با اينكه جهل و عجز و ناتوانى تو در استنباط احكام شرعيه واضح است ) .
اى أبو حنيفه از خدا بترس و در احكام و دينش قياس نكن ( و رجوع نما به قرآن
علل الشرايع ( فارسي ) — صفحة 197
مساهمون: الشيخ الصدوق
ص١٩٧