( 1 ) است . از جمله شرح حال شريح بن يونس مرو رودى كه تاريخ در گذشت او هفت روز باقى مانده از ربيع الاول سال 235 هجرى است ، و اسماعيل بن ابراهيم بن بسّام كه در بغداد به روز پنجم محرم 236 در گذشته است ، و ابو معمر اسماعيل بن ابراهيم هروى در گذشته جمادى الاولى 236 ، و ابراهيم بن محمد بن عرعره در گذشته به سال 231 ، و محمد بن حاتم بن ميمون مروزى در گذشته به روز پنجشنبه چهار روز باقى مانده از ذى حجه 235 و شرح حال مختصرى از خود محمد بن سعد و ديگران . به احتمال نزديك به يقين اين فزونيها را حسين بن فهم در گذشته به سال 289 هجرى ، يا حارث بن ابى اسامه در گذشتهء 282 هجرى ، يا ابن ابى الدنيا در گذشته به سال 281 هجرى بر آن افزودهاند .
2 . چاپ دوم به سال 1358 هجرى در مصر به كوشش انجمن نشر معارف و فرهنگ اسلامى ، با مقدمهيى از محمد زاهد كوثرى انجام پذيرفته است ، و فقط 904 صفحه از آن به قطع مصرى كه تا پايان جلد دوم چاپ ادوارد سخو است در اختيارم بوده است و نمىدانم آيا تمام آن چاپ شده و يا همين مقدار است ، در اين چاپ آيات قرآن با ذكر شماره آيه و سوره استخراج شده است و در حاشيه صفحات كنار هر يك از احاديث كلمه حديث چاپ و در مواردى هم با چاپ ليدن مطابقه شده است .
3 . چاپ دار الشعب المصرية ، اين بنده اين چاپ را نديدهام ولى به گفته استاد محمد عبد القادر عطا به همان صورت چاپ ليدن است و تعليقاتى كه به زبان آلمانى نوشته شده است به همت دكتر عونى عبد الرءوف ترجمه و بر آن افزوده شده و شماره آيه و سوره آيات نيز استخراج شده است .
4 . چاپ دكتر احسان عباس كه به همت دار صادر بيروت منتشر شده و در واقع همان چاپ ادوارد سخو است كه بدون هيچ گونه تعليق و توضيح و فقط با مقدمهيى در هفده صفحه به قلم دكتر احسان عباس منتشر شده است ، اين چاپ در نه جلد صورت گرفته است كه يك جلد آن فهرستهاى كتب است و خالى از اشتباه نيست .
5 . چاپ محمد عبد القادر عطا كه به سال 1410 قمرى برابر با 1990 ميلادى به همت دار الكتب العلميه بيروت منتشر شده است ، در اين چاپ مقدمهيى در 15 صفحه به قلم استاد محمد عبد القادر عطا نوشته شده است كه شرح حالى مختصر از محمد بن سعد و نام گروهى از مشايخ و شاگردان او را در بر دارد و سپس چاپ ليدن و ديگر چاپهاى طبقات را به اختصار مورد بررسى قرار داده است ، خوشبختانه ايشان آن چنان كه نوشتهاند به نسخهيى از طبقات دست يافتهاند كه بسيارى از كاستيهاى چاپ ادوارد سخو در آن موجود است و آن را در متن افزودهاند . علاوه بر چاپهاى طبقات پنج نسخه خطى در اختيار مصحح بوده است ، در اين چاپ شماره آيه و سوره استخراج شده و در متن صفحات كنار آيه ثبت شده است ، حديثهاى نقل شده از حضرت ختمى مرتبت از ديگر منابع معتبر اهل سنت در پا برگها نشان داده شده است و براى آگهى بيشتر از شرح حال مهاجران و انصار و تابعان و محدثان نامور نشانى كتابهاى ديگرى كه درباره آنان چيزى نوشته و در بردارد با مشخص كردن جلد و صفحه در پابرگها آمده است . اين چاپ بر روى هم چاپى آراسته و پاكيزه است و اميدوارم براى ترجمه جلدهاى چهارم به بعد به ويژه درباره كسانى كه شرح حال ايشان در چاپهاى ادوارد سخو و دكتر احسان عباس و دار الشعب و چاپ ديگر مصر جا افتاده
الطبقات الكبرى ( فارسي ) — صفحة مقدمه 9
مساهمون: محمود مهدوى دامغانى
صمقدمه ٩