[ ترجمه ]
« اى جابر استوارى وبرپايى دين ودنيا به چهار كس است : عالمي كه علم خود را به كار بندد ، جاهلي كه از آموختن ننگ نداشته باشد ، وتوانگرى كه از نيكى واحسان بخل نورزد . وتنگدستى كه آخرتش را به دنيا نفروشد ، پس هنگامى كه عالم علم خود را به كار نبرد ، جاهل از آموختن ننگ خواهد داشت ، وهنگامى كه ثروتمند از نيكى واحسان خوددارى كند ، تنگدست آخرتش را به دنيا مىفروشد .
اى جابر ! هر كس كه از نعمتهاى خدا بيشتر برخوردار باشد ، درخواستهاى مردم از أو بسيار مىگردد ، پس كسى كه براي خدا در آن نعمتها به واجبات اقدام كند ، آنها را هميشگى وپايدار ساخته ، وآن كه براي خدا اقدام به واجبات نكند ، نعمتها را به نيستى كشانده است . »
[ شرح ]
( 84048 - 84022 ) دنيا به وسيلهء مال وثروت ، وپس از آن به علم ودانش استوار است ، علم براي صرف مال در جاى خود ، وشناخت راههاى مختلف به دست آوردن آن كه آيا شايسته است يا نه ، از حلال است يا حرام . واين همان علم فقه ، أصول فقه ، تفسير قرآن وسنّت رسول خداست كه احكام نيز از آن دو آموخته مىشود ، وبعد از اينها آنچه از علوم عربى ونظير آن لازم است .
چون به هر حال ناگزير از داشتن علم است واز طرفي مال نيز نگهبانى لازم دارد ، از اين رو واجب است تا مطابق دستور اوّلى عمل شود ، ودر مورد شرط دوّم نيز بايد در مواردى كه شايسته است مال را صرف كرد ، اگر نه هيچ كدام سودى نخواهند داشت وحالات مردم يعنى أمور دنيا استوار نخواهد ماند . وچون دانشمندان وغير دانشمندان ، همه بايد بميرند ، واز طرفي دنيا ونظام دنيا ايجاب مىكند كه علم ودانش از نسلي به نسلي منتقل گردد ، قهري است كه نادانانى نيز خواهند بود كه از آموختن دانش ننگ خواهند داشت ، وچون در نظام دنيا نياز بعضي از مردم به بعضي حتمي است ، ودر اين نظام - به دلايل معلوم ويا نامعلوم - ممكن نيست همه از يكديگر بىنياز باشند ، لازم است آن كساني كه