فراگيرى دانش به قرار زير اشاره فرموده است :
1 - أو مورد اطمينان نيست ، يعنى آمادگى دارد كه دانش را به نااهلش منتقل كند وآن را در جاى نامناسب به كار برد ، وضمير در عليه به علم برمىگردد .
2 - أو ابزار دين ، يعنى دانش را براي دنيا به كار مىبندد ، مانند كسى كه علم را وسيلهء كسب قرار مىدهد ، وبا نعمتهاى الهى ، يعنى علم ودانش بر بندگان خدا برترى مىجويد ، مانند آن كه به آنها فخر فروشى وبر آنها سيطره جويى مىكند ، وبا حجتهاى خدا ، وآنچه كه مىداند ، در برابر اولياى خدا مىايستد وحق را با باطل آميخته مىسازد .
امّا دستهء دوم از كساني كه شايستگى فراگرفتن دانش را ندارند ، اشخاصىاند كه پيرو ديگرانند وبه اين گروه اشاره فرموده است در عبارت : ومنقادا . . . شبهة ، ومنقادا عطف بر لقنا است ، ومقصود امام ( ع ) از انقياد به حق ، باور داشتن وتسليم شدن به نحو اجمال است . وبا دو دليل بر ناشايستگى اينان اشاره نموده است :
1 - نداشتن آگاهى نسبت به همهء جوانب وجزئيات دانش .
2 - آتش شكّ وترديد ، در دلش با اوّلين شبههاى كه روبرو مىشود ، شعله مىكشد ، واين ، به دليل ناآگاهى ، وثابت نشدن ايمان در باطن أو ، با دليل وبرهان روشن است .
( 77636 - 77631 ) عبارت : لا ذا ولا ذاك يعنى از حاملان دانش ، نه اين دسته شايستگى دارند ونه آن دسته .
( 77664 - 77637 ) امّا دستهء سوّم ، افرادى هستند كه با عبارت : أو منهوما . . . للشّهوة يعنى : غرق در شهوت و . . . ) اشاره فرموده است .
دستهء چهارم ، آن گروهى است كه با جملهء : « أو مغرما بالجمع والادّخار يا
شرح نهج البلاغة ( فارسي ) — صفحة 549
مساهمون: ابن ميثم البحراني
ص٥٤٩