ومخالف آن است .
امّا شاخههاى اين پايههاى اصلى از اين قرار است :
امام ( ع ) براي هر پايه از چهار پايه اصلى ، چهار شاخه از فضايل را تعيين كرده كه از همان أصول ريشه مىگيرند وهم چون فروع وشاخههايى از آنها جدا مىشوند :
( 73737 - 73696 ) اما شاخههاى صبر كه خود عبارت از ملكه عفّت است :
1 - علاقة به بهشت ودوست داشتن خيراتى است كه باقي مىماند .
2 - ترس ، يعنى خوف از آتش جهنّم وآنچه به آتش مىانجامد .
3 - پارسايى در دنيا ، يعنى دل نبستن به كالا وخوشيهاى دنيا .
4 - انتظار مرگ .
اين چهار چيز فضيلتهاى نشأت گرفته از ملكه عفّتند ، زيرا هر كدام از اينها با عفّت همراه است .
( 73777 - 73738 ) امّا شاخههاى يقين عبارتند از :
1 - بينش در عين هوشيارى وبه كار بستن آن ، هوشيارى همان سرعت يورش نفس بر حقايقى است كه از راه حواس بر نفس وارد مىشود .
2 - توجه به حقيقت وتفسير آن وكسب حقايق به وسيلهء دلايل وبراهين ، واستخراج فضيلتهاى گوناگون واخلاق پسنديده از موارد ممكن ، مانند سخن مفيد وعبرت گرفتن از كارهاى عبرت انگيز .
3 - پند گرفتن از طريق عبرت ، يعنى حصول عبرت از راه پندپذيرى وكراهت [ از پيامد اعمال زشت ] .
4 - مورد توجه قرار دادن روش پيشينيان ، بطورى كه گويا با آنان زندگى مىكرده است . واين چهار ، فضيلتهايى تحت فضيلت كلى حكمت ، مانند شاخههاى آنند ، وبعضي به منزلهء شاخههاى بعضي ديگر مىباشند .
شرح نهج البلاغة ( فارسي ) — صفحة 434
مساهمون: ابن ميثم البحراني
ص٤٣٤