( 3007 ) 7 - امام ( ع ) فرمود :
أَعْجَزُ النَّاسِ مَنْ عَجَزَ عَنِ اكْتِسَابِ الْإِخْوَانِ - وَأَعْجَزُ مِنْهُ مَنْ ضَيَّعَ مَنْ ظَفِرَ بِهِ مِنْهُمْ ( 73399 - 73384 )
[ ترجمه ]
« ناتوانترين مردم كسى است كه از يافتن دوستان ، ناتوان باشد ، وناتوانتر از أو كسى است كه ياران به دست آورده را از دست بدهد » .
[ شرح ]
( 73399 - 73384 ) اخوان ، جمع أخو است مانند خربان كه جمع خرب است ، مقصود دوستان صميمى است . ودر عبارت ، ترغيبى بر اخلاق پسنديده است ، زيرا دوستان جز با اخلاق كريمه فرآهم نيايند . وامام ( ع ) فرد ناتوان از دوستيابى را از آن رو ناتوانترين مردم ، دانسته است كه دوستيابى ، نه به صرف نيروى بدني نياز دارد ونه به اعمال نيروى عقلي ، بلكه تنها به اخلاق خوب وحسن رفتار وبرخورد با گشادهرويى وچهرهء باز ، نيازمند است . واين أمور هم در بيشتر مردم ، طبيعي وآسانترين كار براي آنهاست ، بنا بر اين كسى كه از اينها ناتوان باشد ، ناتوانترين فرد بر انجام كارهاست . واين كه امام ( ع ) آن كسى را كه دوستى داشته وبعد از دست داده ، ناتوانترين شخص شمرده است از آن روست كه دوستيابى ناگزير زحمتى براي شخص دارد ، امّا كسى كه دوستى ، فرآهم آورده است ، ديگر نيازى به اين مقدار زحمت نيز ندارد ، بنا بر اين ، نگهدارى دوستان آسانتر است از دوستيابى ، پس كسى كه دوستان را از دست مىدهد ، به خاطر ناتوانى در نگهدارى از چيزى كه آسانترين كارهاست ، از كسى كه در دوستيابى ناتوان است ، ناتوانتر مىباشد .
اگر كسى اشكال كند كه امام فرمود : كسى كه دوستان را از دست بدهد ، ناتوانتر از ناتوانترين مردم است ، بنا بر اين ناتوانترين مردم [ به دليل وجود ناتوانتر از خود ] ناتوانترين مردم نمىشود ، اين خلف است در پاسخ مىگوييم : لفظ النّاس مطلق است ، در صورتي خلف لازم مىآمد كه افادهء عموم مىكرد .