وكلمه : فضل منصوب است چون مفعول معتمدا است . وعبارت : والثّقة عطف بر همان مفعول مىباشد .
امام ( ع ) به جنبهء مصلحتى كه در اعتماد به افزايش توانمندى مردم از طريق رفاه وآسايش ايشان واطمينان آنها به برخوردارى از عدالت وى ، وجود دارد ، با اين عبارت خود توجّه داده است : فربما حدث . . . أنفسهم به . ودر حقيقت سخن امام ( ع ) چنين است : ماليات را از آنها سبك بگير به خاطر آن كه افزايش توان آنها را تأمين كردهاى ، زيرا اين لازمهء آن رويدادهاى احتمالي است كه براي آنها پيش مىآيد ، بنا بر اين اگر با آنها مدارا كنى با طيب خاطر مىپذيرند .
همين بخش از سخن امام ( ع ) به منزلهء صغراى قياس مضمرى است كه كبراى آن چنين است : وهر كسى كه چنان وضعي داشته باشد بايد بر آنها سبك گرفته شود ، تا توانشان افزايش يابد . وعبارت : فان العمران محتمل ما حمّلته ( زيرا به مملكت آباد هر چه بار كنى ، بار را مىكشد ) توضيحي براي صغراى قياس مذكور است ، به اين ترتيب كه تخفيف ماليات مردم باعث آبادانى زمين است وآبادي زمين باعث تحمّل هر نوع حوادث وپيشآمدى است كه براي مردم پيش بيايد .
( 68213 - 68189 )
آن گاه به وسيلهء عبارت : وانّما يؤتى خراب الأرض . . . أهلها
( ويراني يك سر زمين در گرو تنگدستى مردم آن است ) به جهت ويراني كشور توجّه داده است ، وهم چنين در عبارت : ( وانّما يعوز . . . العبر ) توجّه به همين علّت خرابى مملكت دارد ، كه خود از سه بخش تشكيل شده است :
1 - توجه حكمرانان بر جمع آورى مال وثروت .
2 - بدگمانى آنها بر اين كه در پست خود نمىمانند .
3 - استفاده نكردن آنها از دگرگونى زمان ، به دليل كم توجهيشان بر اين مسئله .
بديهي است وقتي كه اين ويژگيها در فرمانروايى جمع شد ، انگيزهاى براي