گروههاى قبل بدون اينها به سامان نمىرسد ، وبه اين مطلب توجّه داده است در عبارت : فيما يجتمعون عليه من مرافقهم ( اينان باعث جمعآورى فايده وسودند ) ، زيرا كار بازرگانان از فرآهم ساختن كالا وخريد وفروش وبه پا داشتن بازارهاى كسب ، وهمچنين كار صنعتگران ، يعنى همان فايدهء نيروى بازويشان ، چيزهايى هستند كه از ديگران چنين سودى عايد نمىشود ، بنا بر اين در مقام برآوردن نياز تودهء مردم واهميّت كار آنها اينان باعث رسيدن فايده ومنفعت به مردمند ، وآن جمله به منزلهء صغراى قياس مضمرى است كه كبراى آن عبارات پيش از آنست .
( 67358 - 67346 ) دستهء پنجم : طبقهء پايين جامعه كه از مردم نيازمند وتهىدست تشكيل مىشود ، وبه جهت نيازمندى به ايشان توجه داده است در عبارت : الّذين يحقّ رفدهم ومعونتهم ( كساني كه كمك وبخشش به آنها لازم است ) توضيح مطلب آن كه كمك وبخشش بدانها باعث جلب نظر وپشتيبانى آنها از كسى مىشود كه بدانها يارى وكمك رسانده ، وبه وسيلهء آنهاست كه رحمت خدا نازل مىشود وهمواره بركت از جانب خداوند به شهروندان مىرسد ، وبه پاداش اخروى نائل مىگردند ، بنا بر اين ، نياز به اين دسته از مردم ، ايجاب مىكند تا به آنها كمك ويارى شود .
( 67401 - 67359 ) پس از آن كه امام ( ع ) به دليل احتياج به تمام قشرهاى مردم ، اشاره كرد ، آن گاه مىفرمايد : براي هر كدام از اين طبقات مردم ، نزد خداوند ، رفاه وگشايشى مقدّر است ، يعنى در ذات خدا ودر عنايت ولطف پروردگار ملحوظ است ، تا اين كه در تدبير أمور مردم ، اعتماد به خدا كند ، زيرا سرآغاز عنايت از اوست . ونيز مىفرمايد : هر طبقهاى از مردم بر حاكم حقي درخور دارند تا حاكم بداند كه رعايت حال هر يك از اين گروهها بر أو لازم است واز آن غفلت نورزد . توفيق از آن خداست .
شرح نهج البلاغة ( فارسي ) — صفحة 266
مساهمون: ابن ميثم البحراني
ص٢٦٦