بده آن كساني كه در انظار مردم خوارند ومردم آنها را كوچك مىشمارند ، پس كسى را كه امين تو است وخداترس وفروتن است بر ايشان بگمار تا به كارهاى آنان رسيدگى كند وبه تو ابلاغ نمايد ، آن گاه تو در بارهء ايشان چنان رفتار كن تا روزى كه خدا را ملاقاة مىكنى ، عذرت را بپذيرد ، زيرا آنان در ميان مردم به عدالت ودادگرى از ديگران نيازمندترند ، بنا بر اين در اداى حقوق هر كدام از آنها عذر ودليلي داشته باش ، وبه يتيمان وسالخوردگان كه راه چارهاى ندارند ، وخود را براي درخواست آماده نكردهاند رسيدگى كن ، وآنچه گفتيم براي فرمانروايان سنگين است وهر گونه حقّى گران وسنگين است ، وگاهى خداوند آن را سبك مىگرداند به كساني كه فقط از أو پاداش نيكو ورستگارى مىخواهند ودر برابر مشكلات صبورند وبراستى آنچه خدا وعده داده است اطمينان دارند » .
[ شرح ]
( 67239 - 67156 ) بايد توجه داشت كه در اين بخش از فرمان امام ( ع ) چند مطلب است :
أول : امام ( ع ) مردم شهرها را به هفت دسته تقسيم كرده ، ومطابق توضيحي كه داده است هيچ دستهاى جز به كمك دستهء ديگر استوار نمىماند .
عبارت امام ( ع ) : من أهل الذمة ومسلمة النّاس ،
( از أهل ذمه ومسلمانان ) تفصيلي براي دستهء اوّل است . اما عبارت « أهل ذمّه » تفسير وتوضيح است براي أهل جزيه وعبارت مسلمة النّاس ، بيانگر ماليات دهندگان ، وممكن است عبارت مذكور ، توضيح أهل جزيه وخراج بوده باشد به اين ترتيب كه امام ( ع ) حق دارد كه زمين خراج را از ديگر مسلمانان وأهل ذمّه ، قبول كند . ومقصود امام ( ع ) از سهمى كه خداوند براي هر كسى تعيين كرده است ، حق هر يك از صاحبان حق از صدقات است مانند : فقرا ، مساكين ، جمع آورندگان ماليات وصدقه ، كه به طور اجمال در قرآن وبه طور تفصيل در سنّت پيامبر ( ص ) بيان شده است . وموضع هر كسى كه خداوند به عنوان عهد وپيمانى از جانب خود ، در نزد خاندان پيامبرش تعيين كرده است عبارت است از مقام ومرتبه هر يك از مردم جامعه كه