با سرمايه خود در رفت وآمدند ويا آن كه با نيروى بدني سود مىرسانند ، زيرا اينان سرچشمهء منافع وفرآهم آورندهء آن از راههاى سخت وجاهاى دور ، در بيابان ، دريا ، زمين هموار وكوهستانهاى كشور تو واز جاهايى كه اجتماع مردم آنجا كم است وجرأت رفتن آن جاها را ندارند ، بنا بر اين بازرگانان مايهء آسايشى هستند كه بيم سختى در آن نيست وسبب صلحى هستند كه خوف فتنه در آن نيست . اعمال آنها را در نزديكى خود ودر أطراف كشور مورد بررسى قرار بده ، وبا تمام اين سفارشها كه در بارهء ايشان شد ، بدان كه در مورد أكثر آنها سختگيرى بسيار وتنگ نظري زشت واحتكار براي گرانفروشى واز پيش خود نرخ گذارى در بارهء أجناس مورد فروش ، وجود دارد ، واين كارها سبب زيان رساندن به مردم وبد جلوه دادن فرمانروايان است ، بنا بر اين از احتكار جلوگيرى كن كه پيامبر ( ص ) از احتكار نهى فرموده است . وخريد وفروش بايد آسان وساده وبىكم وكاست با ترازو ، وبا نرخهايى صورت گيرد كه به فروشنده وخريدار اجحاف نشود . آن گاه اگر كسى پس از جلوگيرى تو ، احتكار كند ، مجازات كن ، مجازاتى كه باعث رسوايى أو گردد ولى از حدّ واندازه بيرون نباشد .
سپس خدا را خدا را در باره گروه زيردستان درمانده وتهىدست وگرفتار رنج وزحمت وناتوانى ، زيرا بعضي از افراد اين گروه دست نياز پيش اين وآن دراز مىكنند وبرخى ديگر چنين نيستند روى ابراز نياز ندارند واظهار نياز نمىكنند . وبراي رضاى خدا آنچه را كه در بارهء حقوق ايشان بدان مأمورى ، انجام بده ، وبخشي از بيت المال را كه از غلّات ومنافعى كه از زمينهاى به غنيمت گرفته شده به دست آمده است ، در هر شهري براي آنان معيّن كن ، زيرا دورترين ايشان همان سهم را دارند كه نزديكترين آنها دارند . به رعايت حق هر كدام از آنها تو مسئولى مبادا تو را غرور شادى وغرق شدن در ناز ونعمت از حال آنان غافل نگه دارد ، زيرا تو به خاطر انجام كارهاى مهمّ ، از اين كه موارد كم ارزش را فراموش كنى ، معذور نخواهى بود ، بنا بر اين همّت خود را از آنان دريغ مدار ، واز روى غرور ، صورت از آنها بر مگردان ، وكار كساني از ايشان را كه از تو دورند مورد توجه قرار
شرح نهج البلاغة ( فارسي ) — صفحة 262
مساهمون: ابن ميثم البحراني
ص٢٦٢