وفادار از طرف خود بر آنان بگمار ، زيرا بازرسى نهاني باعث وأدار ساختن آنها به امانتدارى ومداراى با مردم وحفظ تو از خيانت ياران مىشود ، اگر يكى از آنان دستش را به خيانت آلود وگزارش همهء بازرسان آن را تأييد كرد به همان گزارشها اكتفا كن وبىدرنگ گنهكار را مجازات كن واز كأرش بازخواست نما وأو را بىاعتبار وخوار گردان وداغ خيانت بر پيشانى أو بزن وحلقهء ننگ تهمت وبدنامى را برگردن أو درآويز .
در مورد ماليات به نفع ماليات دهندگان قدم بردار ، زيرا صلاح ماليات ومصلحت ماليات دهندگان باعث آسايش وراحتى ديگران است ، وآسايش ديگران ميسّر نيست مگر به وسيلهء ماليات پردازان ، چون مردم همه مرهون ماليات وماليات دهندگانند ، وبايد تو بيشتر به فكر آبادي زمين تا گرفتن ماليات باشى زيرا ماليات جز با آبادي زمين به دست نمىآيد وكسى كه بدون آبادانى ، ماليات بخواهد ، در حقيقت دست به كار ويراني كشور ، واز بين بردن مردم زده وكار أو ديرى نخواهد پاييد . بنا بر اين اگر ماليات دهندگان از سنگينى ماليات يا از رسيدن آفت وعلّتى ويا از بىآبى وكمآبى ويا نيامدن باران ويا دگرگونى وتغيير وضع زمين كه آن را آب گرفته يا از بىآبى خراب شده است ، شكوه كردند ، به اندازهاى كه اميد به اصلاح كار را در ايشان برانگيزد ، از ماليات تخفيف بده ، ونبايد اين تخفيف بر تو گران وسنگين بيايد ، زيرا اين تخفيف تو نوعي اندوخته است كه با آبادانى شهرها وآراستگى وضع حكومت ، به تو باز خواهد گشت ونيز ستايش آنان را نسبت به تو برمىانگيزد واز انتشار عدل وداد در ميان آنان شادمان مىشوى وبه خاطر آنچه در اثر رفاه وآسايش ، نزد آنان اندوختهاى واز آن عدالتى كه نسبت به ايشان روا داشتهاى ومهرى كه دلها را بر آن عادت داده وتقويت كردهاى با اطمينان بر آنها اعتماد كن چه بسا كه پس از نيكى واعتماد به آنها كارهايى پيش آيد كه وقتي به آنان واگذار كنى ، با طيب خاطر وعلاقهمندى وخوشحالى انجام دهند زيرا به مملكتي كه آباد است ، هر چه بار كنى ، مىكشد ، وهميشه ويراني يك سرزمين در گرو تنگدستى مردم آن جاست . ومردم زماني دچار تنگدستى مىگردند
شرح نهج البلاغة ( فارسي ) — صفحة 260
مساهمون: ابن ميثم البحراني
ص٢٦٠